“၀” ေဒသက ဘိန္းစုိက္ပ်ဳိးေနတဲ့ ေဒသခံ အမ်ဳိးသမီးတဦး (ဓာတ္ပုံ – သယ္ရီ ေဖာလစ္)

အခ်ိန္က ည ၇ နာရီ ခန္႔။ ေန၀င္သြားၿပီျဖစ္လုိ႔ ထိုင္းႏိုင္ငံ ေျမာက္ပိုင္းမွာ အေမွာင္ထု ဖုံးလႊမ္းလာတယ္။ ခ်င္းမိုင္ ျပည္နယ္ ဖန္ခ႐ိုင္ကုိ သြားတဲ့ လမ္းေဘးနားက  ေတာင္ေပၚ တိုင္းရင္းသား ေက်းရြာတခုမွာ က်ေနာ္တုိ႔ကား ရပ္လုိက္တယ္ ဆုိရင္ပဲ အသက္ ၁၃ ႏွစ္ကေန  ၁၇ ႏွစ္အရြယ္ရွိတဲ့ ဆယ္ေက်ာ္သက္ လူငယ္တစု ကားနားကုိ ေရာက္လာၾကတယ္။

ကားျပတင္းမွန္တံခါးကုိ ဆြဲခ်လိုက္တာနဲ႔ ဆယ္ေက်ာ္သက္လူငယ္ေတြက တုံ႔ဆို္င္းမေနဘဲ  “အစ္ကို ဘာလိုခ်င္လဲ” ၊ “ဘယ္ေလာက္ လိုခ်င္လဲ”လို႔  အဆက္မျပတ္ ေမးခြန္းထုတ္တယ္။

“ဘာရွိလဲ” ဟု က်ေနာ္ေမးလိုက္ခ်ိန္မွာေတာ့ လူငယ္တဦးက  ေဒသအေခၚ  ရာဘ လို႔ လူသိမ်ားတဲ့ မက္သာအဖက္တမင္း (Methamphetamine) စိတ္ႂကြေဆး အထုပ္ကေလးတထုပ္ကို ထုတ္ျပတယ္။

“ဘယ္ေလာက္လဲ”လို႔  ေဆးျပား၀ယ္ဖို႔  စိတ္၀င္စားပုံျပၿပီး ေမးလိုက္ေတာ့ လူငယ္တဦးက “တျပားကို ဘတ္ ၁၅၀” လို႔ ခပ္သုတ္သုတ္ ျပန္ေျဖတယ္္။
အဲဒီေနာက္မွာပဲ  ကားခဏရပ္နားတာပါလုိ႔ ေျပာၿပီး က်ေနာ္တုိ႔ ကားကို ျမန္ျမန္ေမာင္းထြက္ခဲ့တယ္။ ထိုင္း ေျမာက္ပိုင္း နယ္စပ္ၿမိဳ႕ေတြျဖစ္တဲ့ ခ်င္းေဒါင္၊ ခ်င္း႐ိုင္၊ ဖန္၊ ဒြိဳင္အကန္၊ မယ္အီ၊ မယ္ေဆြနဲ႔ မယ္ေဟာင္ေဆာင္ ျပည္နယ္ရွိ မယ္ဆူရင္း ၿမိဳ႕ေတြကုိ မၾကာ ခဏဆုိသလုိ ခရီးထြက္ျဖစ္တဲ့ က်ေနာ့္အဖုိ႔ မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္မႈေတြက ပြင့္လင္းလွ်ဳိ႕၀ွက္ အျမတ္မ်ားတဲ့ လုပ္ငန္းေတြျဖစ္ ေနတယ္ဆုိတာ သိလာရတယ္။

အဲဒီေဒသေတြမွာ မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္ေရး လုပ္ငန္းေတြက တုိးတုိးတိတ္တိတ္ မဟုတ္ေတာ့တဲ့ လုပ္ငန္းေတြျဖစ္ေနတယ္ ဆုိတာ မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္သူေတြ၊ ေဆးစြဲသူေတြ၊ ေဆးသုံးခဲ့ဖူးသူေတြနဲ႔ ေတြ႕ဆုံစကားေျပာဆုိရင္း သိလာရတယ္။

မူယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္မႈ အျမစ္ျပတ္ ေခ်မႈန္းေရး ႀကဳိးပမ္းမႈေတြရွိေနေပမယ့္ ေမွာင္ခုိ မူးယစ္ကုန္သြယ္မႈေတြက ျမင္ကြင္းမွာ သိသိသာသာ ေပ်ာက္သြားတာမ်ဳိး မရွိေသးဘူး။

ဖန္ၿမိဳ႕မွာ ေနထိုင္တဲ့ ေဆးသမားအိုက္ခ်ဳိင္း (အမည္လႊဲထားသည္) က ရာဘ  ေဆးျပား ေရာင္းတဲ့အလုပ္က ၀င္ေငြေကာင္းၿပီး သူကုိယ္တုိင္ အပင္ပန္းခံႏုိင္ဖုိ႔ ေဆးသုံးတယ္လို႔ေျပာတယ္။

ေျခေတြ၊ လက္ေတြမွာ တက္တူး အျပည့္ထိုးထားတဲ့ အိုက္ခ်ဳိင္းက မူးယစ္ေဆး၀ါးေတြက ကာယလုပ္သားေတြအတြက္ စြမ္းေဆာင္ ရည္ျမင့္ေစတယ္လုိ႔ ဆုိတယ္။

“ဒီမွာ ရွိေနတဲ့ လယ္သမားေတြက အလုပ္ၾကမ္း လုပ္ႏိုင္ေအာင္ ရာဘ  ကို သုံးၾကတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေဆးလာ၀ယ္သူ တခ်ိဳ႕က ဆယ္ေက်ာ္သက္ေတြ။ ဒီမွာက  ဘယ္သူက ေဆးေရာင္းတယ္၊ ဘယ္မွာ ၀ယ္လို႔ရတယ္ ဆိုတာ အားလုံးသိၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒါကုိလည္း ဘယ္သူကမွ မေျပာၾကဘူး။ ဒါက ပုံမွန္အေလ့အထ တခုလိုျဖစ္ေနၿပီ” လုိ႔ အုိက္ခ်ဳိင္းက ဆုိတယ္။

မူးေဆး၀ါးေရာင္းသူေတြဟာ အာဏာပုိင္ေတြရဲ႕ ဖမ္းဆီးေထာင္ခ် ခံရတာမ်ိဳးေတြလည္း ႀကံဳရပါတယ္။ တခ်ဳိ႕ဆုိရင္ မၾကာခဏ ဆုိသလို အဖမ္းခံရၿပီး ေဆးနည္းနည္းေလာက္ေရာင္းတဲ့သူေတြေတာင္ ဖမ္းဆီးေထာင္ခ်ခံရပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ သူတုိ႔ျပန္လည္ လြတ္ေျမာက္ လာၾကပါတယ္။
သူလည္း တႀကိမ္ အဖမ္းခံခဲ့ရၿပီး ခဏတာ အထိန္းသိမ္းခံခဲ့ရေပမယ့္ သူ႔အေမနဲ႔ အစ္မက ရဲေတြကို လာဘ္ထုိးလုိက္တဲ့ အခါမွာေတာ့ သူ ျပန္လည္လြတ္ေျမာက္လာခဲ့တယ္လုိ႔ အုိက္ခ်ဳိင္းက ေျပာတယ္။

အိုက္ခ်ဳိင္းရဲ႕ အိမ္နီးခ်င္း ခ်န္နတ္(အမည္ရင္းမဟုတ္) ကလည္း အိုက္ခ်ဳိင္းေျပာတာေတြ မွန္တယ္လုိ႔ ေထာက္ခံတယ္။ သူ႔အိမ္နား က  အိမ္ႀကီးအိမ္ေကာင္းေတြကို လက္ညိႇဳးထုိးျပရင္း အိမ္ပုိင္ရွင္ေတြအားလုံးက ရာဘ ေရာင္းၾကတဲ့ သူေတြျဖစ္ေၾကာင္း ေျပာ တယ္။
“သူတုိ႔အားလုံး ရာဘ ေရာင္းရင္း ပုိင္ဆုိင္မႈေတြ၊ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတြနဲ႔ ခ်မ္းသာလာၾကတယ္။ က်မရဲ႕ အေဒၚကလည္း ဒီ မူးယစ္ ေဆး၀ါး ေရာင္းရင္းကပဲ ခ်မ္းသာလာတာ။ က်မ အေဒၚေယာက်္ားက ရာဘေရာင္းတဲ့ ကုန္သည္ႀကီးေလ။ သူ႔ေနာက္ကုိ ရဲေတြလုိက္ ေနလို႔ အၿမဲ လွ်ဳိ႕၀ွက္ပုန္းခိုေနရတယ္”လို႔ ခ်န္နတ္က ဆုိတယ္။

ခ်န္နတ္အတြက္လည္း ရာဘေရာင္းတဲ့ လုပ္ငန္းက မိသားစုလုပ္ငန္းတခုလိုပါပဲ။

“က်မ ဦးေလးက မူးယစ္ေဆးကုန္သည္ႀကီး။ သူက ျမန္မာျပည္ရဲ႕ဘိန္းဘုရင္ ခြန္ဆာ(၂၀၀၇ တြင္ ကြယ္လြန္သြားခဲ့သူ) နဲ႔ေတြ႕ဆုံ ခဲ့တယ္။ အခုဆိုရင္ သူ ဒီအလုပ္ကုိ မလုပ္ဘဲ ေနလုိ႔မရေတာ့ဘူး ။ လုပ္ငန္းရပ္လုိက္ရင္ သူ႔ရဲ႕ အေပါင္းအသင္းေတြက သူ႔ကုိ သတ္ မွာ။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ သူက မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္ေရး ကြန္ရက္ေတြကုိ  ေကာင္းေကာင္း သိထားတယ္”လုိ႔ ခ်န္နတ္က ဆိုတယ္။

ျမန္မာ၊ ထိုင္းနဲ႔ လာအို သုံးႏိုင္ငံ နယ္စပ္ ေရႊႀတိဂံ နယ္ေျမမွာ ဘိန္းေရာင္း၀ယ္ေရးလုပ္ငန္းကုိ က်ယ္က်ယ္ ျပန္႔ျပန္႔ လုပ္ကိုင္ေနတဲ့ ဦးခြန္ဆာက ဘိန္းဘုရင္ လို႔ နာမည္ေက်ာ္ၾကားသူပါ။ ေရႊႀတိဂံဆုိတာက  အာရွတိုက္မွာ ဘိန္း အမ်ားဆုံး ထုတ္လုပ္တဲ့ နယ္ေျမလို႔ နာမည္ႀကီးတဲ့ နယ္ေျမတခုလည္းျဖစ္ပါတယ္။

ေရႊႀတိဂံနယ္ေျမ

မက္သာအဖက္တမင္း ေဆးျပားေတြက အိမ္နီးခ်င္း ျမန္မာႏုိင္ငံက လာတာျဖစ္တယ္လို႔ ေဆးေရာင္း၀ယ္သူ ဆူယြတ္(အမည္လႊဲ) က ေျပာတယ္။ ထုိင္း-ျမန္မာနယ္စပ္ ရွမ္းျပည္နယ္အေရွ႕ပိုင္း ေတာေတာင္ေတြ ျဖတ္ၿပီး ထုိင္းနယ္စပ္ၿမိဳ႕ေတြျဖစ္တဲ့ မယ္အီ၊ ဒြိဳင္ အကန္၊ မယ္ေဆြနဲ႔ ဖန္ၿမိဳ႕ေတြကေန တဆင့္ မူးယစ္ေဆး၀ါးေတြက လွ်ဳိ႕၀ွက္သယ္ယူ ေရာက္ရွိလာတာပါ။

ျမန္မာႏုိင္ငံက ထြက္ရွိတဲ့ မူးယစ္ေဆး၀ါးေတြက ထုိင္းႏုိင္ငံေျမာက္ပုိင္းကို ျဖတ္ၿပီး ခ်င္းမုိင္၊ ဘန္ေကာက္ၿမိဳ႕နဲ႔ ထုိင္းႏုိင္ငံေတာင္ပုိင္း ေတြဆီကို အလုံးအရင္းနဲ႔ ၀င္ေရာက္ၾကတယ္။ အဲဒီေနာက္ ထိုင္းေတာင္ပိုင္းကေနၿပီးေတာ့ အေရွ႕အာရွ အိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံေတြကို မူးယစ္ေဆး၀ါးေတြ ခရီးဆန္႔ ပါတယ္။ အမ်ားဆုံး ေရာက္ရွိသြားတဲ့ ႏိုင္ငံက မေလးရွားႏိုင္ငံပါ။

ဘန္ေကာက္အေျခစုိက္ မူးယစ္ေဆး၀ါး တားဆီးႏွိမ္နင္းေရးဌာန ညႊန္ၾကားေရးမႉး ဆီရီပြန္(Siripong) က နယ္စပ္ၿမိဳ႕ေတြျဖစ္တဲ့ မယ္အီ၊ ဖန္နဲ႔ ခ်င္းမိုင္၊ ခ်င္း႐ိုင္၊ မယ္ဖာလန္း ၿမိဳ႕ေတြက မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္သူေတြ အဓိက အသုံးျပဳတဲ့ လမ္းေၾကာင္း ျဖစ္ တယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တခ်ိဳ႕မူးယစ္ေဆး၀ါးေတြက မယ္ေဟာင္ေဆာင္ ျပည္နယ္မွာရွိတဲ့ နယ္စပ္ၿမိဳ႕ေတြက တဆင့္ သယ္ေဆာင္ျဖန္႔ျဖဴးတာျဖစ္တယ္လုိ႔ သူက ဆက္ေျပာတယ္။
မူးယစ္ေဆး၀ါးေတြက ခ်င္းမုိင္ကေနၿပီး ထုိင္းႏုိင္ငံအလယ္ပိုင္း၊ ဘန္ေကာက္နဲ႔ ထိုင္းေတာင္ပိုင္းဘက္စြန္း ေဒသေတြကို ေမာ္ေတာ္ ယာဥ္ေတြနဲ႔ သယ္ေဆာင္ၾကတာျဖစ္ၿပီး အဲဒီကေနတဆင့္ နယ္စပ္ေဒသေတြထပ္ျဖတ္လုိ႔ မေလးရွားႏုိင္ငံအထိ လွ်ဳိ႕၀ွက္ သယ္ယူ ေရာင္း၀ယ္ၾကတယ္လို႔ ဆီရီပြန္က ေျပာပါတယ္။

နယ္စပ္ျဖတ္ေက်ာ္လာတဲ့ မူးယစ္ေဆး၀ါးေတြထဲမွာ အဓိကအားျဖင့္ မက္သာအဖက္တမင္း ေဆးျပားေတြက ထိုင္းႏိုင္ငံမွာ တြင္တြင္ က်ယ္က်ယ္ေရာင္း၀ယ္ေဖာက္ကားၾကပါတယ္။

“ရာဘက ထုိင္းႏုိင္ငံမွာ အမ်ားဆုံးေရာင္း၀ယ္ၾကတာေပါ့။ အုိက္စ္(Ice) လုိ႔ေခၚတဲ့ မက္သာအဖက္တမင္း ပုံေဆာင္ခဲနဲ႔ ဘိန္းျဖဴေတြကေတာ့ ထုိင္းႏုိင္ငံေတာင္ပိုင္း၊ မေလးရွားႏုိင္ငံနဲ႔ အျခား တတိယႏုိင္ငံေတြဆီ ဆက္ ျဖန္႔ၾကတယ္”လို႔ ဆီရီပြန္က ဆုိတယ္။

တခ်ိဳ႕ မူးယစ္ေဆး၀ါးေတြက ေရႊႀတိဂံ နယ္ေျမထဲမွာရွိတဲ့ လာအိုႏုိင္ငံက ၿမိဳ႕ေတြထဲကို သယ္ေဆာင္ၾကတာေတြ ရွိတယ္လို႔လည္း သိရပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ လာအုိကေနၿပီးေတာ့ မဲေခါင္ျမစ္ေၾကာင္းကေနတဆင့္ ထုိင္းႏုိင္ငံအေရွ႕ေျမာက္ပုိင္း နယ္စပ္ၿမိဳ႕ေတြဆီကုိ ခရီးဆန္႔ေရာက္ရွိပါတယ္။

ထိုင္းအစုိးရ မူးယစ္ေဆး၀ါး ထိန္းခ်ဳပ္ေရး႐ုံး(Thailand’s Office of the Narcotics Control Board–OCNB) က ၂၀၁၁ ခုႏွစ္၊ ၾသ ဂုတ္လမွာ ထိုင္း-ျမန္မာ ႏွစ္ႏိုင္ငံ မူးယစ္ေဆး၀ါး ထိန္းခ်ဳပ္ေရးဆုိင္ရာ အျပန္အလွန္ ပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္ေရး ေဆြးေႏြးပြဲတရပ္ကို ပတၱယားၿမိဳ႕မွာ က်င္းပခဲ့ၿပီး မူးယစ္ေမွာင္ခိုေတြရဲ႕ သတင္းအခ်က္အလက္ ဖလွယ္ေရး၊ နယ္စပ္ျဖတ္ေက်ာ္မႈဆုိင္ရာ သတင္းအခ်က္ အလက္ ဖလွယ္ေရးေတြကို ႏွစ္ႏုိင္ငံတာ၀န္ရွိသူေတြ ေဆြးေႏြးသေဘာတူညီခဲ့ၾကပါတယ္။

“မူးယစ္ေဆး၀ါး တုိက္ဖ်က္ေရးေတြမွာ ျမန္မာ အစိုးရနဲ႔ ပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္မႈေတြ လုပ္ေနပါတယ္။ မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္ သူေတြကို ႏွိမ္နင္းဖို႔၊ ေနာက္ၿပီး ရရွိတဲ့သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ ဖလွယ္ဖုိ႔ လက္တြဲ လုပ္ေဆာင္ေနပါတယ္။ အခ်ိန္တုိအတြင္းမွာ မူးယစ္ေဆး၀ါး တုိက္ဖ်က္ေရးလုပ္ငန္းေတြ ခ်က္ခ်င္း ေအာင္ျမင္မယ္လို႔ေတာ့ မေျပာႏိုင္ေသးပါဘူး။ အခ်ိန္ေတာ့ ယူရမွာပါ”လို႔ ဆီရီပြန္က ေျပာတယ္။

ျမန္မာ၊ လာအို၊ မေလးရွား စတဲ့ ႏိုင္ငံေတြနဲ႔ အာရွတိုက္ရဲ႕ အဓိက ဘိန္းထုတ္လုပ္ရာ ေဒသေတြက ဘိန္းေမွာင္ခိုေတြက ထိုင္းႏိုင္ငံ ကို ၾကားခံ ကုန္သြယ္ေရးေဒသအျဖစ္ အသုံးခ်ေနၾကတယ္လို႔သူက ေျပာတယ္။

ထိုင္းအရာရွိေတြရဲ႕အဆုိအရ တခ်ဳိ႕ေသာ မက္သာအဖက္တမင္း ေဆးျပားေတြက အီရန္ႏိုင္ငံကလာတဲ့ ေဆးျပားေတြျဖစ္တယ္လုိ႔ သိရပါတယ္။ ေရႊလျခမ္းေဒသလုိ႔ ေခၚတဲ့ အာဖဂန္နစၥတန္၊ ပါကစၥတန္ႏွင့္ အီရန္ႏိုင္ငံရဲ႕ နယ္စပ္ေတြကတဆင့္ ဘိန္းျဖဴေတြကုိ ေလ ေၾကာင္းလမ္းေတြကေန ေရာက္လာတာျဖစ္တယ္လုိ႔ သိရပါတယ္။

ျမန္မာႏုိင္ငံက “၀” တုိင္းရင္းသားနဲ႔ ကုိးကန္႔ လက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕ေတြဟာလည္း ေဒသတြင္း မူးယစ္ေဆး၀ါးအဓိက ထုတ္လုပ္တဲ့ သူေတြ ျဖစ္တယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။ အဲဒီလက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕ေတြက ဘိန္းထုတ္လုပ္ သန္႔စင္ေရးစက္႐ုံေတြ၊ မက္သာအဖက္တမင္း ေဆးျပားထုတ္လုပ္တဲ့ ဓာတ္ခြဲခန္းေတြနဲ႔ မူးယစ္ေဆး၀ါး ထုတ္လုပ္ေနတယ္လုိ႔ ဆီရီပြန္က ဆုိတယ္။

ျမန္မာ့ေရးရာကၽြမ္းက်င္သူ ဆီြဒီႏုိင္ငံသား သတင္းစာဆရာ ဘာေတး လစ္တ္နာ (Bertil Lintner) က “မူးယစ္ေဆး၀ါး တရားမ၀င္ ေရာင္း၀ယ္ ေဖာက္ကားမႈေတြ ဆက္လက္ရွိေနတာက ဒီ ရာဘ နဲ႔ ဘိန္းျဖဴ ဓာတ္ခြဲခန္းေတြ တေလွ်ာက္လုံး “၀”နယ္ေျမေတြထဲမွာရွိေနတာေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့အျပင္ “၀” ျပည္ ေသြးစည္းညီညြတ္ေရး တပ္မေတာ္ (UWSA) ကို ေငြေပးလိုက္ရင္ မူးယစ္ေဆး၀ါး ထုတ္လုပ္ ကုန္သြယ္မႈေတြ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ လုပ္ကိုင္ႏိုင္တာေတြေၾကာင့္ မူးယစ္ေဆး ထုတ္လုပ္သူေတြ ေရာင္း၀ယ္သူေတြ သက္ဆိုးရွည္ ေနတာျဖစ္တယ္။ UWSA ေခါင္းေဆာင္ေတြကိုယ္တုိင္ ပိုင္ဆိုင္တဲ့ မူးယစ္ေဆး၀ါး ဓာတ္ခြဲခန္းေတြရွိတဲ့အျပင္ သူတုိ႔ ကိုယ္တိုင္ လည္း မူးယစ္ေဆး၀ါး ထုတ္လုပ္ေနတယ္”လို႔ ေျပာတယ္။

ဘာေတး လစ္တ္နာက ျမန္မာႏုိင္ငံ လြတ္လပ္ေရးရၿပီး ၁၉၄၈ ခုႏွစ္က စတင္လာတဲ့ ဘိန္းနဲ႔ ေသာင္းက်န္းသူေတြ အေၾကာင္း ေဖာ္ျပ ထားတဲ့ ျမန္မာ့ပုန္ကန္မႈ စာအုပ္ေရးသားသူလည္း ျဖစ္ပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံ အေၾကာင္း ႏွစ္ေပါင္း ၂၀ ေက်ာ္ တစုိက္မတ္မတ္ေလ့လာေနသူ ဘာေတး လစ္တ္နာက “ေသြးစည္း ညီအစ္ကိုမ်ား” (Blood Brothers) ဆိုတဲ့ နာမည္နဲ႔ ၁၉၉၉ ခုႏွစ္က UWSA ထိန္းခ်ဳပ္ နယ္ေျမ ေဒသအတြင္း သြားေရာက္လည္ပတ္ခဲ့တဲ့ ခရီးစဥ္ အေၾကာင္း ေရးသားခဲ့တယ္။

ႏုိင္ငံျခားသား သတင္းစာဆရာေတြပါ၀င္တဲ့ အဖြဲ႕တဖြဲ႕ကို ကိုးကန္႔ လက္နက္ကိုင္ေတြရဲ႕ မိုင္းလား ဌာနခ်ဳပ္ စခန္း၊ UWSA ဌာနခ်ဳပ္ ပန္ဆိုင္းၿမိဳ႕ စတဲ့ေနရာေတြကုိ ေခၚသြားတဲ့ အေၾကာင္း၊ ကြယ္လြန္သြားၿပီျဖစ္တဲ့ ကိုးကန္႔ ေခါင္းေဆာင္ တပ္မႉး လင္မင္ဇီယန္း (Lim Mingxian) ၊  “၀”ေခါင္းေဆာင္ ေပါက္ယူခ်န္း (Pao Yuqiang) တို႔နဲ႔ သတင္းစာဆရာေတြကုိ မိတ္ဆက္ေပးခဲ့ပါတယ္။

ဒီလို မိတ္ဆက္ေခၚေဆာင္မႈရဲ႕ ရည္ရြယ္ခ်က္ကေတာ့ မူးယစ္ေဆး၀ါး တိုက္ဖ်က္မႈ စစ္ဆင္ေရးေတြရဲ႕ တုိးတက္မႈ ျပသဖို႔ပါ။ “၀”နဲ႔ကုိးကန္႔ ေခါင္းေဆာင္ေတြကေတာ့ သူတို႔အေနနဲ႔ မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္ ေဖာက္ကားတာေတြနဲ႔ မပတ္သက္ပါဘူးလုိ႔ ျငင္းခဲ့ၾက တယ္။
“ဘိန္းေမွာင္ခိုေတြက ဘိန္းမထုတ္ပါဘူး၊ ေဆးျပားမထုတ္ပါဘူး၊ ဘိန္းေရာင္း၀ယ္ကုန္သြယ္မႈေတြ မလုပ္ပါဘူးလုိ႔ ျငင္းတာကေတာ့ အံ့ၾသစရာမဟုတ္ဘူး”လို႔ ဘာေတး လစ္တ္နာ က သူ႔စာအုပ္မွာ ေရးသားပါတယ္။

ထိုင္း အစိုးရက ျမန္မာနဲ႔ လာအို အစိုးရေတြနဲ႔ ပူးေပါင္းၿပီး မူးယစ္ေဆး၀ါး တိုက္ဖ်က္ေရးလုပ္ငန္းေတြကို အမ်ိဳးသား အဆင့္ လုပ္ ငန္း အျဖစ္ သတ္မွတ္ လုပ္ေဆာင္လာပါတယ္။ ထိုင္း၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ေဟာင္း သက္ဆင္ ရွင္နာ၀ပ္ လက္ထက္မွာ မူးယစ္ေဆး၀ါးတိုက္ဖ်က္ေရးအေနနဲ႔ ေရာင္း၀ယ္ ေဖာက္ကားသူ ၃၀၀၀ ေက်ာ္ကို သုတ္သင္ရွင္းလင္း ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီလုပ္ေဆာင္မႈက မူးယစ္ ေဆး၀ါး ေဘးအႏၲရာယ္ကုိ အျပည့္အ၀ မႏွိမ္နင္းႏုိင္ခဲ့ပါဘူး။

ဘာေတး လစ္တ္နာ ကေတာ့ မူးယစ္ေဆး၀ါးတုိက္ဖ်က္ေရးအတြက္ ႏုိင္ငံေတြအခ်င္းခ်င္း ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္တာကုိ သံသယရွိပါတယ္။

“ဒီ ႏိုင္ငံေတြ (ထိုင္း၊ ျမန္မာ၊ လာအို)က အမွန္တကယ္ ပူးေပါင္းလုပ္ကိုင္ၾကတယ္လို႔ က်ေနာ္ မထင္ဘူး။ စကားေတြပဲ ေျပာေနၾက တာပါ။ ဘာျဖစ္လို႔လဲ ဆိုေတာ့ သူတို႔က တဖက္နဲ႔ တဖက္ မယုံၾကည္ၾကဘူး။ စည္းေ၀းပြဲေတြ လုပ္ေနတယ္၊ ေဆြးေႏြးတာေတြ လုပ္ ေနတယ္ ဆိုေပမယ့္ တကယ့္လက္ေတြ႕မွာ ပူးေပါင္းမႈနည္းတယ္၊ ဘာပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္မႈေတြမွ မရွိဘူးျဖစ္ေနတယ္”လို႔ သူက ေျပာပါတယ္။

ထိုင္း ဒုတိယ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ ခ်ာလမ္းယူဘန္ရန္း ( Chalerm Yubamrung) က ထိုင္းႏိုင္ငံမွာ မူးယစ္ေဆး၀ါးနဲ႔ ဆက္စပ္ အလိုရွိေနသူ ၂၅ ဦးအနက္ တဦးဦးကို ဖမ္းမိရင္ ဆုေငြ ဘတ္ ၁၂ သန္း (အေမရိကန္ေဒၚလာ ၄၁၂ ၀၀၀) ဆုခ်ီးျမွင့္မယ္လို႔ ၂၀၁၂ ခုႏွစ္ ဧၿပီ ၂၀ ရက္ေန႔က ေၾကညာခဲ့တယ္။
အဲဒီလို ေၾကညာၿပီးတဲ့ေနာက္ မၾကာခင္မွာပဲ မဲေခါင္ျမစ္တေလွ်ာက္ နာမည္ဆိုးနဲ႔ ေက်ာ္ၾကားတဲ့ မူးယစ္ရာဇာ ရွမ္း တိုင္းရင္းသား စိုင္းေနာ္ခမ္းကုိ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံက ဖမ္းဆီးရမိၿပီး ေသဒဏ္ခ်မွတ္ ကြပ္မ်က္လုိက္တယ္။

ေနာ္ခမ္းက မဲေခါင္ျမစ္တေလွ်ာက္ သြားလာေနတဲ့ ေလွ၊ သေဘၤာေတြကို အၾကမ္းဖက္ တိုက္ခိုက္လာတာ ၅ ႏွစ္ေက်ာ္ေလာက္ရွိပါၿပီ။ အဲဒီကာလ အတြင္း တ႐ုတ္ကုန္တင္ သေဘၤာ အမ်ားစုကို အၾကမ္းဖက္ လုယက္ခဲ့ၿပီး တ႐ုတ္ႏုိင္ငံသားေတြကုိ သတ္ျဖတ္ တာ ေတြ လည္း လုပ္ခဲ့တယ္။ သူက လာအိုနဲ႔ ျမန္မာႏိုင္ငံ အၾကားမွာရွိတဲ့ မဲေခါင္ ျမစ္က်ဥ္းမွာ အဓိကလႈပ္ရွားခဲ့တာပါ။

သက္တမ္းရင့္လာတဲ့ မူးယစ္ေမွာင္ခို လုပ္ငန္း

ေခတ္ကာလ ရွည္လ်ားစြာ ျဖစ္တည္လာခဲ့တဲ့ မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္မႈကို အၿပီးသတ္ သုတ္သင္ ရွင္းလင္းေရးမွာ မျဖစ္ႏိုင္ေသး ဘူးလို႔ ေလ့လာသူေတြနဲ႔ ကြ်မ္းက်င္သူေတြက ေျပာဆိုပါတယ္။

မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္ေဖာက္ကားတဲ့ လုပ္ငန္းမွာ သာမန္ အရပ္သားေတြ ပါ၀င္မႈ နည္းပါးၿပီး ရဲတပ္ဖြဲ႕၀င္ေတြ၊ နယ္ျခားေစာင့္ တပ္ဖြဲ႕၀င္ေတြ၊ တုိင္းရင္းသားလက္နက္ကုိင္ေတြနဲ႔ ဥပေဒကုိ ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ရမယ့္ အဖြဲ႕အစည္းေတြက တရားမ၀င္ ေမွာင္ ခို ေရာင္း၀ယ္တဲ့ လုပ္ငန္းေတြမွာ ပါ၀င္ပတ္သက္ေနၾကတယ္။

ထိုင္းႏိုင္ငံ ဖန္ခ႐ိုင္ ခ်ိဳင္ပရာကန္ၿမိဳ႕မွာ ေနထိုင္တဲ့ ထိုင္းလူမ်ိဳး မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္သူ တဦးက မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္တဲ့ လုပ္ငန္းက အဆုံးသတ္ဖုိ႔ ခက္တဲ့ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းျဖစ္တယ္လို႔ ဆုိတယ္။

“ဒီလုပ္ငန္းနဲ႔ ထဲထဲ၀င္၀င္ ပါ၀င္ပတ္သက္မိၿပီ ဆိုတာနဲ႔ ဒီအလုပ္ကို ရပ္လို႔ မရေတာ့ဘူး။ ဘာျဖစ္လို႔လဲ ဆိုေတာ့ ပိုၿပီးခ်မ္းသာ ႂကြယ္၀ လာမယ္၊ ၿပီးေတာ့ မူးယစ္ေဆး၀ါးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ အဆက္အသြယ္ေတြလည္း ႀကီးႀကီးမားမားေတြ ရွိလာေနလို႔ပဲ။ တကယ္လို႔ အေရာင္းအ၀ယ္ လုပ္ငန္းကို ရပ္လိုက္မယ္ဆိုရင္ အႏၲရာယ္က ေရာက္လာမွာ အေသအခ်ာပဲ။ မူးယစ္ ေဆး၀ါး ဂိုဏ္းႀကီးေတြက ကိုယ့္ကို သိေနတယ္ေလ။ ကိုယ္က ရပ္ခ်င္တာေတာင္ ရပ္ခြင့္ျပဳမွာ မဟုတ္ဘူး၊ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ သူတို႔ရဲ႕ အေရာင္းအ၀ယ္ အဆက္အသြယ္နဲ႔ အဆက္အဆံလုပ္တာအားလုံး သိေနတာေၾကာင့္ပဲ။ သူတို႔က ေနာက္ကြယ္က လိုက္လံ ေစာင့္ၾကည့္မယ္၊ ၿပီး ေတာ့ သတ္ပစ္တဲ့ အထိ လုပ္ၾကမွာပဲ”လို႔ သူက ဆုိတယ္။

ရွမ္းျပည္ တပ္မေတာ္ ေတာင္ပုိင္း(SSA-S)မွာ အမႈထမ္းခဲ့ဖူးတဲ့ ရဲေဘာ္တဦးက သူတို႔ေတြ ရွမ္းျပည္နယ္နဲ႔ ထုိင္း နယ္စပ္အနီးမွာ လုံၿခဳံေရးအတြက္ ကင္းလွည့္တုိင္း လက္နက္ကုိင္ မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္ေဖာက္ကားေနတဲ့ ဂုိဏ္းေတြနဲ႔ မၾကာခဏဆုိသလုိ တုိက္ပြဲျဖစ္တယ္လုိ႔ ဆုိတယ္။

အဲဒီဂုိဏ္းေတြက ရာဘ ေဆးျပားေတြကုိ ရွမ္းျပည္နယ္ထဲကေန ထုိင္းႏုိင္ငံေျမာက္ပုိင္းနယ္စပ္ၿမိဳ႕ေတြ ဆီ သယ္ေဆာင္ၾကတယ္လုိ႔ ဆုိတယ္။

လက္နက္ကိုင္ မူးယစ္ဂိုဏ္းေတြက မူးယစ္ေဆး၀ါး သယ္ေဆာင္တဲ့ လမ္းေၾကာင္းေပၚမွာ ေတြ႕ရတဲ့ မည္သူ႔ကိုမဆို လမ္းေၾကာင္းရွင္း ဖို႔ သတ္္ျဖတ္ပစ္ၾကတယ္။

“ရြာသူရြာသားပဲျဖစ္ျဖစ္၊ လယ္သမားပဲျဖစ္ျဖစ္၊ အမ်ဳိးသမီး၊ အမ်ဳိးသားမေရြးဘူး သတ္ပစ္ၾကတယ္။ ကေလးေတြ ေတာင္မခ်န္ဘူး။ အကုန္သတ္တာ”လို႔ အဲဒီ ရဲေဘာ္က ဆုိတယ္။

ဘယ္လ္ဂ်ီယမ္ ႏုိင္ငံသား သယ္ရီ ေဖာလစ္(Thierry Falise)က  ဘန္ေကာက္အေျခစုိက္ ၀ါရင့္ဓာတ္ပုံသတင္းစာဆရာတဦး ျဖစ္ၿပီး ႏွစ္ေပါင္း ၂၀ ေက်ာ္ ျမန္မာႏုိင္ငံအေၾကာင္း သတင္းေတြ၊ ဓာတ္ပုံေတြ ႐ိုက္ကူးေရးသားခဲ့သူျဖစ္ပါတယ္။ သူက “၀” ပုိင္နက္ေဒသမွာရွိတဲ့ ဘိန္းစိုက္ခင္းေတြကို သြားေရာက္ ေလ့လာခြင့္ ရခဲ့တယ္။

သူက “၀”လူမ်ိဳးစုေတြဟာ မ်ိဳးဆက္ေပါင္းမ်ားစြာကတည္းက ဘိန္းထုတ္လုပ္ခဲ့သူေတြ ျဖစ္တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

“၀” ေဒသဟာ ၿဗိတိသွ်တို႔ အုပ္ခ်ဳပ္တဲ့ ကိုလိုနီေခတ္ကဆိုရင္ လူသူမေနတဲ့ အရပ္ျဖစ္ခဲ့ၿပီး ေခါင္းျဖတ္ လူ႐ိုင္းမ်ား ေသာင္းက်န္းတဲ့ အရပ္ျဖစ္လို႔ တ႐ုတ္ေရာ ၿဗိတိသွ်တို႔ပါ မအုပ္ခ်ဳပ္ခ်င္တဲ့ ေဒသတခု ျဖစ္ခဲ့တယ္လို႔ သူက ေျပာပါတယ္။

“UWSA မွာ ကိုယ္ပိုင္ မူးယစ္ေဆး၀ါး စက္႐ုံ ရွိတယ္ဆုိတာက ျဖစ္ႏုိင္တယ္ဆုိတာထက္ ပုိပါတယ္။ ရာဘ ေဆးျပားထုတ္ စက္႐ုံတခုု ဆိုတာကလည္း သစ္ သို႔မဟုတ္ ၀ါးနဲ႔ ေဆာက္လုပ္ထားတဲ့ တဲတခုသာ ျဖစ္လို႔ ဖုံးကြယ္ထားဖို႔ အင္မတန္လြယ္ကူပါတယ္။ ဘိန္းျဖဴစက္႐ုံေတြကို ေခ်ာင္း သို႔မဟုတ္ ျမစ္ကမ္းပါး တေလွ်ာက္မွာ ခပ္ေသးေသးပဲ ေဆာက္လုပ္ထားတာမုိ႔ ျမင္ကြင္းမွာ ေဖ်ာက္ ထားဖုိ႔ အရမ္းလြယ္ကူတယ္”လုိ႔ သယ္ရီ ေဖာလစ္က ဆုိတယ္။

သယ္ရီ ေဖာလစ္နဲ႔ SSA-S လက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕က ရဲေဘာ္တခ်ဳိ႕ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္အတြင္း ရွမ္းျပည္နယ္အတြင္း လွည့္လည္ခဲ့တဲ့ ခရီးစဥ္ တခုအတြင္းမွာ ဘိန္းစက္႐ုံေဆာက္လုပ္ေနတဲ့ တ႐ုတ္လုပ္သားတစုကုိ ျမင္ေတြ႕ရခဲ့ရတယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။ အဲဒီေဒသက ျမန္မာ အာဏာပုိင္ေတြ ထိန္းခ်ဳပ္တဲ့ ေနရာျဖစ္ေနတယ္လို႔ ဆုိပါတယ္။

“၀ါးေတြနဲ႔ ေဆာက္ထားတဲ့ တဲေလးေပါ့။ ဘိန္းေတြကို သန္႔စင္ထုတ္လုပ္ဖို႔ ျမစ္ကမ္းပါးမွာ တြင္းေတြတူးထားတယ္”လို႔ သယ္ရီ ေဖာလစ္ က ေျပာပါတယ္။
၁၉၉၃ ခုႏွစ္က “၀” ေဒသကုိ သြားေရာက္လည္ပတ္ခဲ့တဲ့ ခရီးစဥ္အတြင္း “၀” လက္နက္ကုိင္နဲ႔ SSA-S လက္နက္ကုိင္ အဖြဲ႕ ေတြဆီက ယုံၾကည္စိတ္ခ်ရတဲ့ သတင္းရင္းျမစ္ေတြနဲ႔ ေတြ႕ဆုံေမးျမန္းမႈေတြ လုပ္ခဲ့ၿပီးတဲ့ေနာက္ပုိင္း သူေခတၱ တည္းခုိေနတဲ့ ေနရာ ေတြမွာေတာင္ ဘိန္းသန္႔စင္ ထုတ္လုပ္တဲ့ ဓာတ္ခြဲခန္းေတြရွိေနတယ္ဆုိတာ သိလာရတယ္လုိ႔ သယ္ရီ ေဖာလစ္က ဆုိတယ္။

“က်ေနာ္ ေရာက္ေနတဲ့ေနရာမွာ ဘိန္းျဖဴဓာတ္ခြဲခန္းေတြ ရွိေနတာသိရေတာ့ ဓာတ္ခြဲခန္းေတြကို က်ေနာ္ ေလ့လာခ်င္တယ္လို႔ ေျပာ ေတာ့ သူတို႔ ထိပ္ပိုင္းေခါင္းေဆာင္ေတြ အခ်င္းခ်င္း တိုင္ပင္ၾကတယ္။ ခဏအၾကာမွာ က်ေနာ္ေျပာတဲ့ စက္႐ုံမ်ိဳး သူတို႔ဆီမွာ မရွိဘူး လို႔ ေျပာတယ္။ အဲဒီမွာ သေဘာေပါက္လာတာက ဘိန္းခ်က္စက္႐ုံကို က်ေနာ္ ျမင္ေတြ႕ခြင့္ မရႏုိင္ေတာ့ဘူးဆိုတာ သိလာရတယ္” လို႔ သယ္ရီ ေဖာလစ္က ေျပာပါတယ္။
၁၉၉၀ ျပည့္ ႏွစ္လယ္ေလာက္စၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ မူးယစ္ေဆး၀ါး ထုတ္လုပ္မႈရဲ႕အမ်ားစုက ေဒသတြင္းေစ်းကြက္ကုိ ဦးတည္တဲ့  ရာဘ ေဆးျပားေတြ ျဖစ္လာတယ္။ ဘိန္းျဖဴထုတ္လုပ္မႈေတြ အရမ္းမ်ားခဲ့တဲ့ ၁၉၉၀ မတုိင္မီကာလေတြက အေနာက္ႏုိင္ငံေတြက ဘိန္းျဖဴထြက္ကုန္ အဓိကေစ်းကြက္ႀကီးေတြ ျဖစ္ခဲ့တယ္။

အျမတ္မ်ားတဲ့ လုပ္ငန္း

ကမၻာ့ကုလသမဂၢ မူးယစ္ေဆး၀ါးနဲ႔ ရာဇ၀တ္မႈ ႏွိမ္နင္းေရး႐ုံး(UNODC)ရဲ႕ မၾကာေသးခင္က ထုတ္ျပန္ခ်က္ အရ အာရွ-ပစိဖိတ္ ေဒသ တြင္း ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ လူေမွာင္ခို ကုန္ကူးမႈမ်ား၊ မူးယစ္ေဆး၀ါး တရားမ၀င္ ေရာင္း၀ယ္မႈမ်ား၊ သား႐ိုင္းတရိစၧာန္ ေရာင္း၀ယ္မႈ စတဲ့ ရာဇ၀တ္မႈေတြက ရရွိတဲ့ ေငြပမာဏက တႏွစ္ကုိ အေမရိကန္ေဒၚလာ ဘီလီယံ ၉၀ ေလာက္ ရွိတယ္လို႔ဆုိ တယ္။ အဲဒီ ပမာဏဟာ ျမန္မာ တႏုိင္ငံလုံး ျပည္တြင္း အသားတင္ ထုတ္လုပ္မႈ တန္ဖိုး ရဲ႕ ၂ ဆ ပမာဏ ရွိတယ္လို႔ သိရပါတယ္။

ႏုိင္ငံတကာမွာ ျဖစ္ပြားေနတဲ့ ရာဇ၀တ္မႈခင္းေတြရဲ႕ ၃ ပုံ ၁ပုံက မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္ ေဖာက္ကားမႈေတြျဖစ္တယ္လုိ႔ ထုတ္ျပန္ ခ်က္က ဆုိတယ္။ ၂၀၁၁ ခုႏွစ္မွာ ကမၻာ့ေစ်းကြက္အတြင္းကို အေမရိကန္ေဒၚလာ ၁၆ ဒသမ ၃ ဘီလီယံ တန္ဖိုးရွိတဲ့ မက္ထရစ္ တန္ခ်ိန္ ၆၅ တန္ေလာက္ရွိတဲ့ ဘိန္းျဖဴေတြ ၀င္ေရာက္ခဲ့တယ္လုိ႔လည္း ထုတ္ျပန္ခ်က္မွာ ပါရွိပါတယ္။

အဲဒီ ဘိန္းျဖဴေတြရဲ႕ ၃ ပုံ ၂ ပုံကုိ “၀” လက္နက္ကုိင္၊ ရွမ္းလက္နက္ကုိင္ေတြနဲ႔ အစုိးရက ေက်ာေထာက္ ေနာက္ခံေပးထားတဲ့ ျပည္သူ႔ စစ္ေတြ ႀကီးစုိးတဲ့ ျမန္မာႏုိင္ငံ ရွမ္းျပည္နယ္က ထုတ္လုပ္တာျဖစ္တယ္လို႔လည္း အစီရင္ခံစာက ေဖာ္ျပတယ္။

ဒီ့အျပင္ အေမရိကန္ ေဒၚလာ ၁၅ ဘီလီယံ တန္ဖိုးရွိ ရာဘ ေဆးျပား ေတြကို ျမန္မာႏိုင္ငံ အေရွ႕ပိုင္းနဲ႔ အေရွ႕ေျမာက္ပိုင္းေဒသ ေတြ မွာ ထုတ္လုပ္တယ္လို႔ လည္း အစီရင္ခံစာက ဆိုပါတယ္။

UNODC အေရွ႕ေတာင္ အာရွနဲ႔ ပစိဖိတ္ ေဒသ ဆိုင္ရာ ကိုယ္စားလွယ္ ဂ်ယ္ရမီ ေဒါက္ဂလတ္စ္ (Jeremy Douglas) က “ႏုိင္ငံ တကာမွာ ႀကီးမားက်ယ္ျပန္လာတဲ့ ဒီ မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္ေဖာက္ကားမႈေတြက တကမၻာလုံးအတြက္ စုိးရိမ္စရာပါ”လို႔ အစီရင္ ခံစာမွာ ေရးသားေဖာ္ျပထားပါတယ္။

၂၀၁၂ ခုႏွစ္အတြင္း ထိုင္းႏိုင္ငံမွာ ေျမာက္ျမားစြာေသာ မူးယစ္ေဆး၀ါးေတြကို မၾကာခဏဆုိသလုိ ဖမ္းဆီးရမိခဲ့တယ္။ မႏွစ္က ဇန္န၀ါရီလ အတြင္း ဘန္ေကာက္မွာ ဘတ္ေငြ ၁ ဘီလီယံ (အေမရိကန္ ေဒၚလာ ၃၄ သန္း) တန္ဖိုးရွိ မက္သာအဖက္တမင္း ေဆးျပား ၃ ဒသမ ၈ သန္း ကို ထိုင္းရဲတပ္ဖြဲ႕က ဖမ္းဆီးရမိခဲ့တယ္။

ဒီဖမ္းဆီးမႈက ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာအတြင္း ပမာဏ အမ်ားဆုံးေသာ မူးယစ္ေဆး၀ါးဖမ္းဆီးရရွိမႈႀကီးတခုလည္း ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီ ၃ ဒသမ ၈ သန္းရွိတဲ့ မက္သာအဖက္တမင္း ေဆးျပား နဲ႔ ၇၂ ကီလိုရွိတဲ့ မက္သာအဖက္တမင္း ပုံေဆာင္ခဲေတြကုိ ဘန္ေကာက္ၿမိဳ႕ျပင္ က အိမ္တအိမ္မွာ ဖမ္းဆီးရမိခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။

ထိုင္းအေျခစိုက္ ရွမ္းသံေတာ္ဆင့္ သတင္းေအဂ်င္စီရဲ႕ ၀ါရင့္ အယ္ဒီတာ ခြန္စိုင္းဂ်ာယန္း(Khunsai Jaiyen) က ေဒသတြင္း မူးယစ္ ေဆး၀ါး သတင္းနဲ႔ ဆက္စပ္တဲ့ သတင္းေတြကုိ အၿမဲလိုလုိ ေရးသားေဖာ္ျပခဲ့တယ္။

ရွမ္းလက္နက္ကုိင္ေတြနဲ႔ ဗမာစစ္တပ္တုိ႔ အပစ္အခတ္ရပ္စဲၿပီး မူးယစ္ေဆး၀ါးတုိက္ဖ်က္ဖို႔ ပူးတြဲလုပ္ေဆာင္ၾကေပမယ့္ ၆ လေက်ာ္ၾကာ လာတဲ့အခ်ိန္အထိ ဘာတုိးတက္မႈမွ မရွိခဲ့ဘူးလုိ႔ သူက ဆုိတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္ေဖာက္ကားမႈဟာ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ ဆက္စပ္ေနတယ္လို႔လည္း ခြန္စိုင္းဂ်ာယန္း က ေျပာတယ္။

ျမန္မာအစိုးရနဲ႔ လူမ်ိဳးစု လက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕ေတြ ႏိုင္ငံေရး ေဆြးေႏြးမႈေတြ မေအာင္ျမင္တာေၾကာင့္မုိ႔  လူနည္းစု လက္နက္ကိုင္ေတြက လူသစ္ စုေဆာင္းဖုိ႔၊ အင္အားတုိးခ်ဲ႕ဖုိ႔နဲ႔ စစ္တုိက္ဖို႔အတြက္ ရန္ပုံေငြရွာရင္း မူးယစ္ေဆး၀ါးလို အျမတ္မ်ားတဲ့ ေမွာင္ခိုလုပ္ငန္း ေတြ လုပ္ၾကတယ္လုိ႔ ခြန္စိုင္းဂ်ာယန္းက ေ၀ဖန္ ေထာက္ျပပါတယ္။

ခြန္စိုင္းဂ်ာယန္းကေတာ့ မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္မႈလုပ္ငန္းေတြ ရွင္သန္ႀကီးထြားေနရတာက ျပည္သူ႔စစ္ေတြ၊ တုိင္းရင္းသား လက္နက္ကုိင္ေတြနဲ႔ ျမန္ာမာ အစိုးရ စစ္တပ္ေတြ အပါအ၀င္ လက္နက္ကုိင္အဖြဲ႕အစည္းေတြ အားလုံးေၾကာင့္လို႔ အျပစ္တင္ပါတယ္။ အစုိးရနဲ႔ လက္နက္ကိုင္ အဖြဲ႕အစည္းေတြၾကား ႏုိင္ငံေရးအရ သေဘာတူညီခ်က္ေတြ ရွိလာရင္ေတာ့ ဒီမူးယစ္ေဆး၀ါးလုပ္ငန္းေတြ အဆုံးသတ္ႏုိင္မယ္လို႔ သူက အေကာင္းျမင္မႈနဲ႔ သုံးသပ္တယ္။

“ႏိုင္ငံေရး သေဘာတူညီခ်က္ေတြ မျဖစ္မေန ရဖုိ႔လိုတယ္”လို႔ ခြန္စိုင္း ဂ်ာယန္း က ဆုိတယ္။

ဓာတ္ပုံသတင္းေထာက္ သယ္ရီ ေဖာလစ္က ျမန္မာႏိုင္ငံနဲ႔ နယ္နိမိတ္ခ်င္း ထိစပ္ေနတဲ့ ထိုင္းနယ္စပ္အကုန္လုံးက အထူးသျဖင့္ ထိုင္းေျမာက္ပုိင္းေဒသက မူးယစ္ေဆး၀ါး ေမွာင္ခုိလုပ္ငန္းေတြအတြက္ ဆယ္စုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ အဓိက အသုံးျပဳတဲ့ လမ္းေၾကာင္း ေတြျဖစ္တယ္လုိ႔ ေျပာတယ္။

“နယ္စပ္က ေထာင္ခ်ီရွိတဲ့ လမ္းေၾကာင္းေတြ၊ ေတာလမ္းေတြ၊ ေတာင္ၾကားလမ္းေတြ၊ ေတာင္တက္လမ္းေတြ၊ လမ္းမႀကီးေတြအားလုံးကို ထိန္းခ်ဳပ္ဖို႔ ဘယ္လုိမွ မျဖစ္ႏုိင္ဘူး”လို႔ သယ္ရီ ေဖာလစ္ က ေျပာပါတယ္။

ေဒသတြင္းမူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္မႈေတြက မူးယစ္ၿမိဳ႕ေတာ္ ဖန္ခ႐ိုင္ အျပင္ဘက္ ကမၻာတ၀န္းေဒသေတြအထိ ေရာက္ရွိေနၿပီ လုိ႔ ဂ်ယ္ရမီ ေဒါက္ဂလတ္စ္ က ေျပာပါတယ္။

“အေရွ႕အာရွနဲ႔ ပဖိတ္ ေဒသေတြမွာျဖစ္ပြားေနတဲ့ တရားမ၀င္ ရာဇ၀တ္မႈ လုပ္ငန္းေတြက ရရွိလာတဲ့ အျမတ္ေငြေတြက ကမၻာတ၀န္း ရွိ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းကို မတည္မၿငိမ္ ျဖစ္ေစတယ္။ အေရွ႕အာရွက တရားမ၀င္ ေငြေတြနဲ႔ ပုိင္ဆုိင္မႈေတြ၊ ကုမၸဏီေတြ ၀ယ္ မယ္။ ၿပီးေတာ့ ေနရာတုိင္းမွာ လာဘ္ေပး လာဘ္ယူေတြျဖစ္ေစတယ္”လို႔လည္း သူက ေျပာပါတယ္။

“က်ေနာ္တို႔ စကားေျပာေဆြးေႏြး ဖို႔လိုၿပီ။ စည္းစည္းလုံးလုံး ရွိရမယ္၊ ပူးေပါင္းၿပီး တုံ႔ျပန္ဖုိ႔လိုၿပီ မူးယစ္ ကြန္ရက္ကို ထိန္းခ်ဳပ္ ႏွိမ္ နင္းႏိုင္မယ့္ ညီညြတ္တဲ့ ကြန္ရက္တခု လိုေနပါၿပီ”လို႔ ဂ်ယ္ရမီ ေဒါက္ဂလတ္စ္ က ေျပာဆိုပါတယ္။   ။

(An Open Secret, an Illicit Trade without End By SAW YAN NAING ကုိ ဆီေလ်ာ္ေအာင္ ဘာသာျပန္ဆုိ ေဖာ္ျပသည္။)

ကခ်င္ျပည္နယ္ မန္စီၿမိဳ႕နယ္ တ႐ုတ္နယ္စပ္အနီး ခိုလႈံေနေသာ ကခ်င္စစ္ေျပးဒုကၡသည္ ကေလးငယ္တဦး ထင္းရွာေဖြၿပီး ျပန္လာစဥ္ (ဓာတ္ပံု- ေဂ်ပိုင္ / ဧရာဝတီ)

ကခ်င္ျပည္နယ္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္နယ္စပ္ နမ့္ခမ္းၿမိဳ႕နယ္ရွိ ကခ်င္စစ္ေဘးေရွာင္ ေန၀န္းနီ ပေလာင္ဒုကၡသည္စခန္းမွ ကေလးငယ္မ်ားသည္ စာေမးပြဲေအာင္ေသာ္လည္း အတန္းတက္ရန္ အခက္အခဲရွိေနေၾကာင္း သတင္းရရွိသည္။

ဒုကၡသည္စခန္းတြင္ ေက်ာင္းေနအရြယ္ကေလး ၃၄ ေယာက္ရွိၿပီး နမ့္ခမ္းၿမိဳ႕နယ္ရွိ ေက်ာင္းမ်ား၌ ၂၀၁၂-၂၀၁၃ စာသင္ႏွစ္ တ၀က္ တက္ေရာက္၍ စာေမးပြဲ ေျဖဆိုခဲ့ၾကသူမ်ား ျဖစ္သည္။

ထိုကေလးမ်ားသည္ ၂၀၁၃-၂၀၁၄ ပညာသင္ႏွစ္အတြက္ ေနာက္အတန္း တတန္း တက္ေရာက္ရန္ စာေမးပြဲ ေအာင္ျမင္ေသာ္ လည္း ေက်ာင္းေျပာင္း လက္မွတ္ မပါရွိေသာေၾကာင့္ ေက်ာင္းမွလက္မခံေသးေၾကာင္း ပေလာင္ အမ်ိဳးသမီး အစည္းအ႐ုံးမွ ေဒၚလြင္မိုခမ္း က ေျပာျပသည္။

ေန၀န္းနီ ဒုကၡသည္စခန္းတြင္ ကူညီေနသူ ပေလာင္စာေပႏွင့္ ယဥ္ေက်းမႈေကာ္မတီ မွ ဦးဘသန္း ကလည္း“မႏွစ္က စာသင္ႏွစ္ ၀က္ လက္ခံတာက ေက်ာင္းက ယာယီပဲတက္မွာဆိုၿပီး လက္ခံထားတာလို႔ ေျပာတယ္။ ဒါေပမယ့္ အခုတက္မယ္ဆိုရင္ ေက်ာင္းမွာစာရင္းသြင္းဖို႔ ေက်ာင္းေျပာင္းလက္မွတ္ ပါမွ တက္လို႔ရမယ္တဲ့”ဟု ေျပာသည္။

ကေလးမိဘမ်ား အေနျဖင့္ ခရီးေ၀းျခင္း၊ ကုန္က်စရိတ္မတတ္ႏုိင္ျခင္း တို႔ေၾကာင့္ မူလေက်ာင္းမ်ားသို႔ ျပန္၍ ေက်ာင္းေျပာင္း လက္မွတ္ ယူရန္ အခက္အခဲျဖစ္ေနၾကေၾကာင္းလည္း သိရသည္။

ဦးဘသန္း က ဆက္လက္ၿပီး ၿမိဳ႕နယ္ပညာေရးမႉးႏွင့္ ေဆြးေႏြး၍ ေက်ာင္းေျပာင္းလက္မွတ္ရယူရန္ ကူညီသြားမွာျဖစ္ေၾကာင္းႏွင့္ ကေလးမ်ား ယခု ပညာသင္ႏွစ္တြင္ ေက်ာင္းတက္ခြင့္ ရရန္ အတတ္ႏုိင္ဆံုး ေဆာင္ရြက္သြားမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း ေျပာဆိုသည္။

ေန၀န္းနီ ဒုကၡသည္စခန္းမွ တာ၀န္ခံ ဦးေက်ာ္ေဆြကလည္း“အစက ကေလးေတြ ေအာင္စာရင္းမွာ နာမည္ မပါလာလို႔ စိတ္ပူသြားတယ္။ အတန္း တက္ဖို႔ စာရင္းသြင္းရမွာပါ။ ေက်ာင္းေျပာင္းလက္မွတ္ရရင္ အဆင္ေျပပါၿပီ”ဟု ဆိုသည္။

ေန၀န္းနီဒုကၡသည္စခန္းတြင္ မိသားစုေပါင္း ၉၇ စုရွိၿပီး ကေလးအမ်ားစုမွာ ၅ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးမ်ားျဖစ္ေၾကာင္း၊ တခ်ိဳ႕ေက်ာင္း ေနအရြယ္ ကေလးမ်ားမွာ ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းမ်ားႏွင့္ သီလရွင္ေက်ာင္းမ်ာသိ႔ု ပို႔ထားေၾကာင္း သိရသည္။

ေန၀န္းနီဒုကၡသည္စခန္းတြင္ စစ္ေဘးေရွာင္ ဒုကၡသည္မ်ားအား ၂၀၁၂ ခုႏွစ္ ႏွစ္ဆန္းပိုင္းမွ စတင္ၿပီး ထားရွိခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။

ယခုမိုးရာသီ၀င္ေရာက္ၿပီ ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ဒုကၡသည္စခန္းမ်ားရွိ ကေလးငယ္မ်ား ၀မ္းပ်က္ ၀မ္းေလွ်ာ ျဖစ္ပြားမည္ကို စိုးရိမ္ရေၾကာင္းႏွင့္ ေဆး၀ါးမလံုေလာက္မႈလည္း ရွိေၾကာင္း ဒုကၡသည္စခန္း တာ၀န္ရွိသူမ်ားက ေျပာသည္။

လက္ရွိတြင္ ဒုကၡသည္စခန္း၏ စားေရးေသာက္ေရးအတြက္ ကမၻာ႔ စားနပ္ရိကၡာ အစီအစဥ္မွ လစဥ္ ဆန္ေထာက္ပံ့မႈရွိၿပီး ဒုကၡသည္မ်ားကို ကူညီေနသည့္ က႐ုဏာ အဖြဲ႔က တရက္လွ်င္ ဒုကၡသည္ တဦးအတြက္ က်ပ္၂၀၀ ေထာက္ပံ့ေၾကာင္း သိရသည္။

“ဒုကၡသည္ေတြအတြက္ အိမ္ေဆာက္ေပးဖို႔ ရွိတယ္။ ပစၥည္းမစံုေသးလို႔ မေဆာက္ျဖစ္ေသးတာ။ အခုမိုးရာသီအတြက္ေတာ့ ေန စရာ ေနရာ အဓိကပဲ”ဟု ဦးေက်ာ္ေဆြ က ဆိုသည္။

ဒုကၡသည္ အမ်ားစုမွာ ကခ်င္ျပည္နယ္ ဗန္းေမာ္ခ႐ိုင္၊ မန္စီၿမိဳ႕နယ္ အူလံဘာ ေက်းရြာအုပ္စုရွိွ အထက္ မန္လြယ္ရြာ၊ ေအာက္ မန္လြယ္ရြာႏွင့္ က်ဴ၀ိုင္း ေက်းရြာမ်ားမွ ထြက္ေျပးတိမ္းေရွာင္လာၾကသူမ်ား ျဖစ္သည္။

နမ့္ခမ္းၿမိဳ႕နယ္တြင္ ဒုကၡသည္စခန္းေပါင္း ၄ ခုရွိၿပီး မိသားစု၀င္ေပါင္း ၃၀၀ ေက်ာ္ ရွိေၾကာင္း သိရသည္။

ကခ်င္ျပည္နယ္အတြင္း အစိုးရစစ္တပ္ႏွင့္ ကခ်င္လြတ္ေျမာက္ေရး တပ္မေတာ္ (KIA) တို႔အၾကား ၂၀၁၁ ခုနွစ္ ဇြန္လ ၉ ရက္ေန႔မွ စတင္ျဖစ္ပြားခဲ့ေသာ တိုက္ပြဲမ်ားေၾကာင့္ ေဒသခံ ကခ်င္ျပည္သူ ေသာင္းခ်ီ၍ စစ္ေျပးဒုကၡသည္မ်ားအျဖစ္ ဒုကၡသည္ စခန္းမ်ားတြင္ ေနထိုင္ၾကရဆဲ ျဖစ္သည္။

ေရြးေကာက္ပြဲအတြက္ ဥပေဒ၊ နည္းဥပေဒမ်ား (ဓာတ္ပံု – ဧရာဝတီ)

လြန္ခဲ့သည့္ ဆယ္စုႏွစ္အတြင္း ပညာရွင္မ်ား၊ ႏုိင္ငံေရးႏွင့္ လူမႈပဋိပကၡမ်ားကုိ ေျဖရွင္းရန္ တာ၀န္ေပးျခင္း ခံထားရသူမ်ားသည္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ေရးဆြဲျခင္း ပညာရပ္ကုိ ျပန္လည္ရွာေဖြ ေတြ႔ရွိခဲ့ၾကသည္။ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ေရးဆြဲျခင္း ကိစၥရပ္သည္ ဒီမုိကေရစီ ႏုိင္ငံမ်ားတြင္သာမကဘဲ လတ္တေလာ ပဋိပကၡေျဖရွင္းေရး ရည္မွန္းခ်က္မ်ားႏွင့္လည္း အမ်ားဆုံး ပတ္သက္ေနသည့္၊ ဒီမုိကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းရန္ ႀကိဳးပမ္းေနၾကသည့္ ႏုိင္ငံမ်ား၌လည္း ေဆာင္႐ြက္ေနသည့္ ကိစၥရပ္ ျဖစ္သည္။  ေတာင္အာဖရိကႏွင့္ ေဘာ့စနီးယားမွသည္ ဖီဂ်ီ၊ ေျမာက္ အုိင္ယာလန္၊ အာဖဂန္နစၥတန္ႏွင့္ အီရတ္တုိ႔ အပါအ၀င္ ကမာၻေပၚရွိ ပဋိပကၡဒဏ္ အခံစားရဆုံး ႏုိင္ငံတခ်ဳိ႕၏ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးႏွင့္ လြတ္လပ္သည့္ ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္တုိ႔ ေပၚထြန္းေရးအတြက္ ႀကိဳးပမ္း အားထုတ္မႈမ်ားတြင္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ေရးဆြဲသည့္ ၀ိဇၨာ သုိ႔မဟုတ္ သိပၸံပညာရပ္သည္ အဓိကက်သည္။

အက္စ္တုိးနီးယားႏွင့္ သီရိလကၤာမွသည္ ဂြာတီမာလာ၊ အင္ဒုိနီးရွား၊ ႏုိက္ဂ်ီးရီးယားႏွင့္ ဖိလစ္ပုိင္ အပါအ၀င္ မေရမတြက္ႏုိင္သည့္ ႏုိင္ငံမ်ားစြာတုိ႔သည္ ေရြးေကာက္ပြဲစနစ္မ်ား ျပင္ဆင္ျခင္း၊ နယ္စပ္ေဒသမ်ားကုိ ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ေပးသည့္  သေဘာတူညီခ်က္မ်ား သုိ႔တည္းမဟုတ္ ႏုိင္ငံေတာ္အလံေအာက္တြင္ အျပည့္အ၀ မစုစည္းႏုိင္သည့္တိုင္ အမ်ဳိးသား စည္းလုံးညီညြတ္ေရးကုိ ျပင္ပမွ ဖ်က္ဆီးပစ္ႏုိင္သည့္ အုပ္စုအသီးသီးျဖင့္ ျပန္လည္သင့္ျမတ္ေရးကုိ ရည္ရြယ္၍ ယင္းတုိ႔၏ အဖြဲ႔၀င္မ်ားကုိ အစုိးရအဖြဲ႔တြင္ ၀န္ႀကီးရာထူးေနရာမ်ားႏွင့္ အျခားေသာ ရာထူးေနရာမ်ားကုိ ခြဲေ၀ေပးျခင္း အစရွိသည့္ ပဋိပကၡမ်ားကုိ ေျဖရွင္းသည့္ စမ္းသပ္မႈမ်ား  ျပဳလုပ္ခဲ့သည္။

ကမာၻေပၚရွိ ေခါင္းအမာဆုံး အာဏာရွင္စနစ္မ်ား မည္သုိ႔ နိဂုံးခ်ဳပ္ေအာင္ ျပဳလုပ္ရမည္ႏွင့္ ယင္းတုိ႔ အုပ္စုိးမႈေၾကာင့္ ႏုိင္ငံတြင္ ထိခုိက္ပ်က္စီးခဲ့ရသည္မ်ားကုိ မည္သုိ႔ စတင္ျပင္ဆင္ရမည္ အစရွိသည္တုိ႔ျဖင့္ သက္ဆုိင္သည့္ ေဆြးေႏြးမႈမ်ားတြင္  ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ေရးဆြဲေရး ဆုိင္ရာ ေမးခြန္းမ်ားက မၾကာခဏ လႊမ္းမုိးထားသည္ကုိ မ်က္ေမွာက္ကာလတြင္ ပုိမုိသိသာထင္ရွားစြာ ရွိေနသည္ကုိ ေတြ႔ရွိရသည္။ အီရတ္၊ ကြန္ဂုိ၊ ဆူဒန္၊ လုိက္ေဘးရီးယားႏွင့္ ျမန္မာ ကဲ့သို႔ေသာ ႏုိင္ငံမ်ားတြင္ အာဏာရွင္စနစ္ က်ဆုံးလွ်င္ ဘာျဖစ္မည္နည္းဆုိသည့္ ခန္႔မွန္းခ်က္မ်ား၊ တင္ႀကိဳ ေဟာကိန္းထုတ္မႈမ်ား ရွိၾကသည္။ ယင္းခန္႔မွန္းခ်က္မ်ားမွေန၍ အာဏာေ၀ခြဲေရး အစီအမံမ်ား၊ အစုိးရအဖြဲ႔တြင္ လူနည္းစု တုိင္းရင္းသားမ်ား ပါ၀င္ေရးႏွင့္ ဖယ္ဒရယ္စနစ္ သုိ႔တည္းမဟုတ္ ေဒသႏၲရ ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ဆုိင္ရာ ေဆြးေႏြးမႈမ်ားကို မလႊဲမေရွာင္သာ ျဖစ္ေပၚလာေစသည္။

ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ေရးဆြဲေရးပညာရပ္သည္  ၿပီးခဲ့သည့္ဆယ္စုႏွစ္အတြင္း ႀကီးမားသည့္  ပညာရပ္ဆုိင္ရာ ေျခလွမ္းမ်ားကို လွမ္းခဲ့ႏုိင္ေသာ္လည္း ၿပီးျပည့္စုံသည္ မဟုတ္ေသးဘဲ ယခုအခ်ိန္အထိ တုိးတက္ေကာင္းမြန္ေအာင္ လုပ္ရန္ လုိအပ္လ်က္ရွိသည္။ အထူးသျဖင့္ သီးျခား ၀ိေသသလကၡဏာမ်ားရွိေသာ ႏုိင္ငံမ်ားတြင္ ပဋိပကၡမ်ား ျဖစ္ေပၚရသည့္  အေၾကာင္းရင္း ဇစ္ျမစ္ကုိ ရွာေဖြသည့္အခါႏွင့္ ရရွိခဲ့သည့္ သင္ခန္းစာမ်ားကုိ ၿခံဳငုံသုံးသပ္ျခင္းတုိ႔တြင္ ျဖစ္သည္။

ဤေနရာတြင္ ေဆးသိပၸံပညာျဖင့္ ႏိႈင္းယွဥ္ျခင္းသည္  အသုံး၀င္ႏုိင္သည္။ သမားေတာ္၏ အတတ္ပညာႏွင့္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒဆုိင္ရာ ကြ်မ္းက်င္သူ၏ အတတ္ပညာတုိ႔တြင္ တူညီသည့္အခ်က္မ်ား အမ်ားအျပား ရွိသည္။ ဆရာ၀န္က လူနာ၏ ေရာဂါလကၡဏာမ်ားကုိ စစ္ေဆးျခင္းႏွင့္  လုိအပ္သည့္ ကုသမႈေပးျခင္းကဲ့သုိ႔ပင္၊ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒဆုိင္ရာ ကြ်မ္းက်င္သူသည္လည္း ပဋိပကၡေၾကာင့္  ဒုကၡဆင္းရဲမ်ား ခံစားေနရသည့္  လူ႔အဖြဲ႔အစည္းကုိ ေလ့လာၾကည့္႐ႈၿပီး ထုိလူ႔အဖြဲ႔အစည္း၏ ေရရွည္ က်န္းမာေရးအတြက္ ပဋိပကၡ ဆိတ္သုဥ္းကာ ဒုကၡဆင္းရဲမ်ားမွ လြတ္ေျမာက္ရန္ မည္သုိ႔ ေဆာင္ရြက္ရမည္ဆုိသည့္  လမ္းေၾကာင္းကုိ ေရးဆြဲရေလသည္ (အမ်ားလက္ခံႏုိင္မည့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး၊ ဖြံ႔ၿဖိဳးတုိးတက္မႈႏွင့္ လြတ္လပ္သည့္ ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခ်ဳပ္မႈအဆင့္မ်ား ေရးဆြဲၿပီး က်ယ္ျပန္႔စြာ ဖြင့္ဆုိထားရမည္)။

ေရာဂါ (ပဋိပကၡ) ကုိ ကုသမႈ ျပဳျခင္းထက္၊ ေရာဂါ လကၡဏာမ်ားကုိ သက္သာေအာင္ ျပဳလုပ္ျခင္းႏွင့္ ေရာဂါထိန္းခ်ဳပ္ျခင္းကို ပိုမိုလုပ္ေဆာင္ရတတ္ေၾကာင္း လူမႈသိပၸံပညာရွင္ အမ်ားစုက ယခုအခါ လက္ခံလာၾကသည္။ သုိ႔ေသာ္လည္း လုံး၀ ခ်ဳိ႕ယြင္းမႈရွိေနသည့္ ႏုိင္ငံတခုတြင္မူ ယင္းကဲ့သုိ႔ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား သက္သာေအာင္ ေကာင္းမြန္စြာ ကုသေပးျခင္းသည္ပင္လွ်င္ အက်ဳိးေက်းဇူး အမ်ားအျပား ျဖစ္ထြန္းေစႏုိင္သည္။

ႏုိင္ငံတခု၏ အသက္ဇီ၀ိန္ကုိ ဇီ၀ေဗဒအျမင္ျဖင့္ ႐ႈျမင္သုံးသပ္သည့္ အယူအဆသည္ ေရွးပေ၀သဏီကပင္ ရွိခဲ့ၿပီး ဂရိႏုိင္ငံ အေစာပုိင္း ကာလကတည္းက ရွိခဲ့ေၾကာင္း ပေလတုိ၊ အရစၥတုိတယ္၊ စီစာ႐ုိ၊ မာခီယာဗယ္လီ၊ ေလာ့ခ္၊ ႐ူးဆိုး၊ ေဟဂယ္၊ တီအိတ္ခ်္ ဂရင္း ႏွင့္ အျခားေသာ အေတြးအေခၚ ပညာရွင္မ်ား၏ စာေပမ်ားကုိ ေလ့လာၾကည့္ျခင္းျဖင့္ သိရွိႏုိင္သည္။

ေရာဂါရွာေဖြျခင္း (Diagnosis) ဆုိသည့္ ေ၀ါဟာရသည္ပင္ ဂရိဘာသာစကားမွ ဆင္းသက္လာျခင္းျဖစ္သည္။ ဂရိ စကားလုံး gnosis သုိ႔မဟုတ္ knowledge (ပညာဗဟုသုတ) မွ ဆင္းသက္လာျခင္းျဖစ္သည္။ ႏုိင္ငံေရးတြင္ ျဖစ္ေစ၊ ေဆးပညာတြင္ ျဖစ္ေစ၊ ေရာဂါရွာေဖြျခင္း သုိ႔မဟုတ္ ပညာဗဟုသုတ ရွာေဖြျခင္းဆုိသည္မွာ လက္ေတြ႔ေလ့လာ ဆန္းစစ္ႏုိင္သည့္ အခ်က္အလက္မ်ားကုိ စုစည္းျခင္းႏွင့္ ယင္းတုိ႔ကုိ အေသးစိတ္ ဆန္းစစ္ျခင္းတို႔မွ စတင္သည္။ ကံေကာင္းေထာက္မစြာပင္ ထုိကဲ့သုိ႔ေသာ အခ်က္အလက္မ်ား ေကာက္ခံ၍ ရႏုိင္သည့္ ႏုိင္ငံအေရအတြက္မွာ ဒီမုိကေရစီ တတိယလိႈင္းႏွင့္အတူ ၁၉၇၀ ျပည့္ႏွစ္မ်ားက စတင္ၿပီး ဒီမုိကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းခဲ့ၾကသည့္ လက္တင္အေမရိက၊ အာဖရိက၊ အာရွ၊ အေရွ႕ႏွင့္ အလယ္ပုိင္း ဥေရာပရွိ ႏုိင္ငံမ်ားေၾကာင့္ ယခင္ကထက္ လြန္စြာ မ်ားျပားလာခဲ့သည္။

သုိ႔ေသာ္လည္း အသစ္ျပင္ဆင္ ေရးဆြဲခဲ့သည့္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ အမ်ားအျပားသည္ ပဋိပကၡမ်ားကုိ ေအာင္ျမင္စြာ မေျဖရွင္းႏုိင္ခဲ့ေပ။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆုိေသာ္ ယင္းဖြဲ႔စည္းပုံ အသစ္မ်ားကုိ ေရးဆြဲသူမ်ားသည္ (ႏုိင္ငံျခားသားျဖစ္ေစ၊ ျပည္တြင္းမွ ပုဂၢိဳလ္မ်ားျဖစ္ေစ) ေကာင္းမြန္သည့္ ေရာဂါရွာေဖြမႈႏွင့္ ကုသမႈ၏ အေျခခံ သေဘာတရားမ်ားကုိ ဂ႐ုမျပဳခဲ့ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ယင္းသုိ႔ ေရာဂါရွာေဖြမႈႏွင့္ ကုသမႈ ျပဳလုပ္ရာတြင္ ကုသသူ သမားေတာ္သည္ က်င့္၀တ္ႏွင့္အညီ ႐ုိးသားစြာ ကုသပါမည္၊ ေ၀ဒနာရွင္ကုိ ထိခုိက္နစ္နာေအာင္ မလုပ္ပါဟုေသာ က်မ္းက်ိန္မႈျဖင့္ စတင္ရပါမည္။

၁၉၉၀ ခုႏွစ္မ်ားအတြင္းက အင္ဂုိလာႏုိင္ငံကုိ ေလ့လာၾကည့္သင့္သည္။ အနည္းဆုံး လူေပါင္း ၁.၅ သန္းေက်ာ္ ေသေၾကခဲ့ရသည့္ ၁၅ ႏွစ္ၾကာ ျပည္တြင္းစစ္ အဆုံးသတ္ရန္ ႏုိင္ငံတကာ ေစ့စပ္ညွိႏိႈင္းသူမ်ားသည္ Eduardo Dos Santos ဦးေဆာင္သည့္ အာဏာရ MPLA ပါတီ ႏွင့္ Jonas Savimbi ဦးေဆာင္သည့္ ယူနီတာ (UNITA) သူပုန္မ်ားအၾကား ၁၉၉၁ ခုႏွစ္ သေဘာတူညီခ်က္ စာခ်ဳပ္ကုိ ေစ့စပ္ညွိႏိႈင္းေပးခဲ့ၾကသည္။ သုိ႔ေသာ္ အဆုိပါ သေဘာတူညီခ်က္ ပ်က္ျပယ္ခဲ့ရသည္။ အေၾကာင္းမွာ ႏုိင္သူ အကုန္ယူ (winner-take-all) သမၼတ ေ႐ြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္သည့္ ေ႐ြးေကာက္ပြဲစနစ္ေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ယင္းစနစ္သည္ စိတ္ဓာတ္က်စရာ ေကာင္းေသာ လႊတ္ေတာ္တြင္း “သစၥာရွိအတုိက္အခံ” အျဖစ္ တာ၀န္ ထမ္းေဆာင္ရန္ MPLA ထက္ ေသးငယ္သည့္ ယူနီတာ ပါတီကို မည္သည့္မက္လုံးမွ် မေပးႏုိင္ခဲ့ေခ်။ ၁၉၉၂ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာ ေ႐ြးေကာက္ပြဲတြင္ ေမွ်ာ္မွန္းထားသည့္အတုိင္း Dos Santos က Savimbi ကုိ ၄၉-၄၀ ရာခုိင္ႏႈန္းျဖင့္ အႏုိင္ရရွိသည့္အခါ ျပည္တြင္းစစ္မီး ျပန္လည္ ေတာက္ေလာင္ခဲ့သည္။ သိန္းႏွင့္ခ်ီေသာ ျပည္သူမ်ား ထပ္မံ ေသဆုံးခဲ့ရသည္။

ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ေရးဆြဲသူမ်ား အေနျဖင့္ ႏုိင္ငံတႏုိင္ငံ၊ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းတခုတြင္  ဒုကၡဆင္းရဲမ်ား ပဋိပကၡမ်ားကို မည္သည့္အရာမ်ားက ဖန္တီးေပးေနသနည္း ဆုိသည္ကို ေကာင္းစြာ ရွာေဖြတတ္ရန္ လုိအပ္လွ်င္ ယင္းတုိ႔အေနျဖင့္ မည္သည့္ နည္းလမ္းကုိ က်င့္သုံးၿပီး ရွာေဖြသင့္သနည္း။ ေဆးပညာဆုိင္ရာ ေရာဂါရွာေဖြမႈတြင္ ခႏၶာကုိယ္ကုိ စစ္ေဆးျခင္းႏွင့္ လူနာ ရာဇ၀င္ကုိ ေလ့လာဆန္းစစ္ျခင္းတုိ႔ ျပဳလုပ္ေဆာင္႐ြက္သည္။ လုိအပ္လွ်င္ အထက္ပါ ေလ့လာဆန္းစစ္မႈမ်ားမွ ေတြ႔ရွိခ်က္မ်ားကုိ အတည္ျပဳေပးႏုိင္မည့္ တျခားေသာ လုပ္ထုံးလုပ္နည္းမ်ားကုိ ေဆာင္႐ြက္ေလ့ရွိသည္။ ေရာဂါရွာေဖြမႈကုိ ေဆးဘက္ဆုိင္ရာ နည္းစနစ္ျဖင့္ စတင္သည္။ ယင္းစနစ္သည္ အခ်က္အလက္မ်ားကုိ မည္သုိ႔ စုစည္းရမည္၊ လူနာ ရာဇ၀င္ႏွင့္ ခႏၶာကုိယ္ စစ္ေဆးျခင္းတုိ႔မွ ေတြ႔ရွိခ်က္မ်ားကုိ မည္သုိ႔ အဓိပၸာယ္ ေဖၚေဆာင္ရမည္ကုိ  လမ္းညႊန္ေပးသည္။ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ေရးဆြဲသည့္ နယ္ပယ္တြင္မူ ယင္းေရာဂါရွာေဖြမႈ နည္းစနစ္ဆုိသည္မွာ လူမႈစီးပြား၊ ႏုိင္ငံေရးႏွင့္ သမုိင္းဆုိင္ရာ ညႊန္းကိန္းမ်ားအား ဆန္းစစ္ ေလ့လာမႈျပဳျခင္းကုိ အဓိက ဦးစုိက္ေဆာင္႐ြက္ျခင္းကုိ ဆုိလုိသည္။ ယင္းညႊန္းကိန္းမ်ားကုိ ဆန္းစစ္ ေလ့လာမႈျပဳျခင္းသည္ ေရာဂါရွာေဖြမႈအေပၚ မ်ားစြာ အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈ ရွိႏုိင္သည္။

ထုိညႊန္းကိန္းမ်ားမွ တဆင့္ ေရာဂါရွာေဖြသူသည္ Etiology ေခၚ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား ေပၚေပါက္ရျခင္း၏ အေၾကာင္းရင္းမ်ားကုိ ေဖာ္ထုတ္သြားမည္ ျဖစ္သည္။ ႏႈိင္းယွဥ္ခြဲျခား ေရာဂါရွာေဖြမႈ (Differential diagnostic) သည္ စနစ္တက် ေရာဂါရွာေဖြမႈ နည္းစနစ္ျဖစ္ၿပီး လူနာ ေရာဂါျဖစ္ရျခင္း၏ ျဖစ္ႏုိင္ေျခ အေၾကာင္းရင္းမ်ားကုိ ယင္းတုိ႔၏ ျဖစ္ႏုိင္ေျခ၊ ေရာဂါအတိမ္အနက္ႏွင့္ ကုသႏိုင္မႈအေပၚ မူတည္ၿပီး အဆင့္မ်ား သတ္မွတ္ေပးသည္။ (Differential diagnosis ဆုိသည္မွာ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား၏ အျဖစ္ႏုိင္ဆုံး ေရာဂါအေၾကာင္းရင္းကုိ ေဖာ္ထုတ္ သတ္မွတ္ျခင္း ျဖစ္ေလသည္။ ေဆးေက်ာင္းသားမ်ားအား ေရာဂါရွာေဖြမႈႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး နမူနာတခုေပးထားသည္။ ယင္းမွာ ျမင္းခြာသံၾကားလွ်င္ ျမင္းကုိရွာ၊ ျမင္းက်ားကုိ မရွာႏွင့္ဟု ျဖစ္ေလသည္။ အ႐ုိးဆုံး ေရာဂါရွာေဖြမႈႏွင့္ စတင္ရန္ ျဖစ္သည္။ ႏွာေစးလွ်င္ အေအးမိျခင္း ျဖစ္သည္ဟု အ႐ုိးရွင္းဆုံး ေရာဂါရွာေဖြမႈႏွင့္ စတင္ရန္ျဖစ္သည္။ ယင္း အေအးမိသည္ဟု ေရာဂါရွာေဖြမႈကုိ ဖယ္ရွားၿပီးမွသာလွ်င္ အျခား ပုိမုိ႐ႈပ္ေထြးသည့္ ေရာဂါရွာေဖြမႈမ်ားကုိ ျပဳလုပ္ရမည္ ျဖစ္သည္။) ၿပီးမွသာလွ်င္ ေရာဂါရွာေဖြမႈဆုိင္ရာ ေဆးစစ္ေဆးျခင္းမ်ား (Diagnostic tests)  ျပဳလုပ္ရမည္ ျဖစ္သည္။ ဤအဆင့္တြင္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ကြ်မ္းက်င္သူ ပညာရွင္အေနျဖင့္ ႏုိင္ငံေရး မတည္မၿငိမ္ျဖစ္မႈ၏ အဓိကအေၾကာင္းရင္းကုိ ေလ့လာဆန္းစစ္ရန္ မည္သည့္ အခ်က္အလက္မ်ား စုစည္းေကာက္ခံရန္ လုိမည္နည္းဟု စဥ္းစားဆင္ျခင္ရမည္။ ေနာက္ဆုံးအဆင့္တြင္ Prognosis ဟုေခၚသည့္ ကာလတခုအတြင္း ေျပာင္းလဲလာႏုိင္သည့္ လူနာ၏ အေျခအေနႏွင့္ ေရာဂါဆက္လက္ ႀကီးထြားလာၿပီး အျခားေရာဂါမ်ား ၀င္လာႏုိင္မႈတုိ႔ကုိ တင္ႀကိဳခန္႔မွန္းျခင္းကုိ ေဆာင္ရြက္သည္။ ဤအဆင့္ ၅ ဆင့္ပါ၀င္သည့္  လုပ္ငန္းစဥ္မွ ႀကိဳတင္ကာကြယ္မႈ၊ ကုသမႈႏွင့္ မိမိကုိယ္ကုိ ျပန္လည္ က်န္းမာေအာင္ ေဆာင္ရြက္သည့္ မဟာဗ်ဴဟာမ်ား ေပၚထြက္လာမည္ ျဖစ္သည္။

ေဆးပညာ နည္းစနစ္မ်ားကုိ ဒီမုိကေရစီစနစ္အတြက္ ဖြဲ႔စည္းပုံအေျခခံ ဥပေဒ ေရးဆြဲရာတြင္ လက္ေတြ႔အသုံးခ်ရာ၌ စတင္အသုံးျပဳရန္ အေကာင္းဆုံးနည္းလမ္းမွာ နာမက်န္းမႈ၏ အေျခအေနမ်ားကုိ က်ယ္ျပန္႔စြာ အုပ္စုခြဲျခား ၾကည့္႐ႈျခင္းႏွင့္ ယင္းတုိ႔သည္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ေဆးညႊန္းႏွင့္ မည္သုိ႔ဆက္စပ္သည္ကုိ စစ္ေဆးျခင္း ျဖစ္ေကာင္းျဖစ္လိမ့္မည္။ ဖြဲ႔စည္းပုံအေျခခံ  ဥပေဒဆုိင္ရာ ေရာဂါရွာေဖြသူ အေနျဖင့္ ေအာက္ပါေမးခြန္းမ်ားကုိ ေမးျမန္းႏုိင္သည္။

(၁) ပဋိပကၡ အဆုံးသတ္ရန္ ေလ့လာသုံးသပ္ေနသည့္ ႏုိင္ငံတြင္ ပါတီႏွင့္ ေ႐ြးေကာက္ပြဲ ႏုိင္ငံေရးသည္ မည္မွ်အထိ အဆင့္ျမင့္စြာ သုိ႔မဟုတ္ ခ်ိနဲ႔စြာ ဖြဲ႔စည္းပုံအေျခခံဥပေဒႏွင့္ အညီ သက္၀င္လႈပ္ရွားေနသနည္း။

(၂) အာဖဂန္နစၥတန္မွာကဲ့သုိ႔ ႏုိင္ငံေတာ္အစုိးရသည္ လုံး၀ ၿပိဳလဲသြားခဲ့ၿပီလား၊ သုိ႔တည္းမဟုတ္ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာကဲ့သုိ႔ ပဋိပကၡ အေျခအေနမ်ားထဲမွာပင္ အစုိးရယႏၲယားသည္ ယင္း၏ လုပ္ငန္းတာ၀န္မ်ားကုိ ဆက္လက္ ထမ္းရြက္ေနပါသလား။

(၃) အုပ္စုမ်ားအၾကား ေယဘုယ် မုန္းတီးမႈႏွင့္ ႏႈိင္းယွဥ္လိုက္လွ်င္ အမွန္တကယ္ အၾကမ္းဖက္မႈမ်ား၏ အေျခအေနသည္ မည္သုိ႔ရွိသနည္း။ ဥပမာအားျဖင့္ ဖီဂ်ီႏွင့္ သီရိလကၤာ ႏွစ္ႏုိင္ငံစလုံးတြင္ ခါးသီးေသာ လူမ်ဳိးေရး ဂုိဏ္းဂဏ ကြဲျပားမႈမ်ား ရွိေနသည္။ သုိ႔ေသာ္ ဖီဂ်ီႏုိင္ငံတြင္ ႏုိင္ငံေရးႏွင့္ ဆက္ႏႊယ္၍ အၾကမ္းဖက္ သတ္ျဖတ္မႈမ်ားသည္ ကံအားေလ်ာ္စြာ နည္းပါးေလသည္။ အဘယ္ေၾကာင့္ ထုိသုိ႔ ကြဲျပားျခားနား ေနရသနည္း။

(၄) အဆုိပါႏုိင္ငံတြင္ မတူညီသည့္ တုိင္းရင္းသား လူမ်ဳိးစုႏွင့္ တျခားေဒသဆုိင္ရာ အုပ္စုေပါင္း မည္မွ်ရွိသနည္း။ ယင္းတုိ႔၏ လူဦးေရ စုစုေပါင္း မည္မွ်ရွိၾကသနည္း။ ယင္းတုိ႔သည္ မည္သည့္ အရပ္ေဒသမ်ားတြင္ ေနထုိင္ၾကသနည္း။

(၅) အဓိက တိုင္းရင္းသားလူမ်ဳိးစုမ်ားႏွင့္ ေဒသဆုိင္ရာ အုပ္စုမ်ားသည္ ဘာသာေရး၊ စာေပ၊ ဘာသာစကား၊ တုိင္းရင္းသားလူမ်ဳိးစု၊ အမ်ဳိးသားေရး ခံစားခ်က္၊ အရပ္ေဒသကုိ အေျခခံ၍ေသာ္လည္းေကာင္း သုိ႔တည္းမဟုတ္ ယင္းအခ်က္မ်ားထဲမွ အခ်က္အခ်ဳိ႕ ေပါင္းစပ္ၿပီးေသာ္လည္းေကာင္း စည္းလုံးညီညြတ္မႈ ပ်က္ျပားေနႀကပါသလား။

(၆) ပဋိပကၡ၏ အဓိက အေၾကာင္းတရားသည္ ေျမယာ သုိ႔မဟုတ္ ေရနံကဲ့သုိ႔ေသာ အရင္းအျမစ္မ်ား ပုိင္ဆုိင္မႈအေပၚ အျငင္းပြားမႈမ်ားႏွင့္ ယဥ္ေက်းမႈ သုိ႔မဟုတ္ ဘာသာေရး ဓေလ့ထုံးတမ္းမ်ား ကြဲျပားျခားနားမႈမ်ားအေပၚ အေျခခံပါသလား။ အရင္းအျမစ္မ်ား ပုိင္ဆုိင္မႈအေပၚ အျငင္းပြားမႈမ်ားထက္လည္း ယဥ္ေက်းမႈ သုိ႔မဟုတ္ ဘာသာေရး ဓေလ့ထုံးတမ္းမ်ား ကြဲျပားျခားနားမႈမ်ား အေပၚ ပုိမုိ အေျခခံႏုိင္ပါသလား။

ထုိကဲ့သုိ႔ေသာ ေမးခြန္းမ်ားကုိ ေမးျမန္းျခင္းျဖင့္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ပညာရွင္သည္ ၎ရင္ဆုိင္ ေျဖရွင္းေနရသည့္ ႏုိင္ငံကုိ အမ်ဳိးအစား ခြဲျခားသတ္မွတ္ျခင္းတြင္ တုိးတက္လာလိမ့္မည္ ျဖစ္သည္။ အေတာ္အတန္ ရွင္းလင္းသည့္ ဥပမာ ၂ ခုကုိ ေလ့လာၾကည့္ၾကစုိ႔။ အင္အားေကာင္းသည့္ ႏုိင္ငံေရးပါတီမ်ား၊ ေကာင္းစြာ လည္ပတ္ေနသည့္ အစုိးရယႏၲရား၊ မတူသည့္ဘာသာ၀င္မ်ား ေရာယွက္ ေနထုိင္ေနၾကသည့္ နယ္ေျမေဒသမ်ားရွိသည့္ ေျမာက္ အုိင္ယာလန္ ႏုိင္ငံသည္ အာဏာလြန္ဆြဲပြဲတြင္ ပိတ္မိေနသည္။ ရံဖန္ရံခါ ဆႏၵျပမႈမ်ားႏွင့္ အၾကမ္းဖက္သမားမ်ား၏ တုိက္ခုိက္မႈမ်ားလည္း ရွိေနသည္။

သုိ႔ေသာ္ ဥပေဒႏွင့္အညီ ႏုိင္ငံေရးပါတီမ်ား  ဖြဲ႔စည္းတည္ေထာင္ျခင္းႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး လုံး၀မၾကားဖူးေသာ၊ အစုိးရ ၿပိဳလဲခဲ့ေသာ၊ လူမ်ဳိးစု အုပ္စုမ်ားသည္လည္း ယင္းတုိ႔၏ သက္ဆိုင္ရာ နယ္ေျမမ်ားတြင္သာ သီးျခားေနထုိင္လ်က္ရွိၿပီး အၾကမ္းဖက္မႈမ်ားက ေနရာအႏွံ႔ျပန္႔ႏွံ႔လ်က္ ႏုိင္ငံေရး ေဆြးေႏြးမႈမ်ားမွာလည္း အရင္းအျမစ္မ်ား ခြဲေ၀ေရးအေပၚ ယွဥ္ၿပိဳင္မႈမ်ားက လႊမ္းမုိးထားေသာ (ယေန႔ထိ က်ယ္ျပန္႔သည့္ အတုိင္းအတာတခုထိ လႊမ္းမုိးလ်က္ရွိဆဲ) အာဖဂန္နစၥတန္ႏုိင္ငံႏွင့္ ေျမာက္အုိင္ယာလန္ ႏုိင္ငံသည္ မ်ားစြာ ကြဲျပားျခားနားသည္။ ႏုိင္ငံတႏုိင္ငံတြင္ အလုပ္ျဖစ္သည့္ အစီအမံမ်ားသည္ အျခားတႏုိင္ငံတြင္ အလုပ္ျဖစ္ခ်င္မွ ျဖစ္မည္ဟု အလြယ္တကူ သိျမင္ႏိုင္ေသာ္လည္း ေရာဂါရွာေဖြျခင္းဆုိင္ရာ စမ္းသပ္စစ္ေဆးမႈမ်ားကုိ အသုံးျပဳျခင္းသည္ ဤႏုိင္ငံ ၂ ႏုိင္ငံတြင္ ပဋိပကၡမ်ား ေလ်ာ့နည္း ေျပလည္သြားေရးအတြက္ မရွိမျဖစ္ လုိအပ္သည့္ ပထမအဆင့္ျဖစ္ၿပီး လုိက္နာေဆာင္ရြက္ရမည့္  နည္းလမ္းမ်ား ညႊန္ၾကားမႈကုိလည္း ခုိင္မာေစသည္။

ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒဆုိင္ရာ သမားေတာ္အေနျဖင့္ နာမက်န္းျဖစ္ေနသည့္ ႏုိင္ငံအား ေပးႏုိင္သည့္ ေဆးညႊန္းတြင္ အဓိကပါ၀င္သည့္ ေဆးမ်ားမွာ မည္သူမ်ားက အုပ္ခ်ဳပ္မည္၊ ယင္းတုိ႔အား မည္သုိ႔ ေ႐ြးခ်ယ္ တင္ေျမွာက္မည္ဟူေသာ က်ယ္ျပန္႔သည့္ ေ႐ြးခ်ယ္စရာမ်ား ပါ၀င္ႏုိင္သည္။ မည္သူမ်ားႏွင့္ အစုိးရ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအဖြဲ႔ကုိ ဖြဲ႔စည္းမည္၊ မည္သည့္ အာဏာမ်ားကုိ ေပးအပ္ထားမည္၊ လႊတ္ေတာ္သည္  မည္သည့္ အခန္းက႑မွ ပါ၀င္လႈပ္ရွားမည္၊ လႊတ္ေတာ္ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားကုိ မည္သုိ႔ ေ႐ြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္မည္၊ လႊတ္ေတာ္ အမတ္ေနရာမ်ားအား မည္ကဲ့သုိ႔ ခြဲေ၀မည္၊ လႊတ္ေတာ္တြင္ အထက္ႏွင့္ ေအာက္ လႊတ္ေတာ္ ၂ ရပ္ ရွိမည္လား၊ သုိ႔တည္းမဟုတ္ တေပါင္းတစည္းထဲ လႊတ္ေတာ္ တရပ္သာ ထားရွိမည္လား၊ အစုိးရအာဏာကုိ မည္သည့္ အတုိင္းအတာထိ ဗဟုိဦးစီး ခ်ဳပ္ကုိင္မႈျဖင့္ ကုိင္စြဲထားမည္နည္း၊ ထူးျခားသည့္ ၀ိေသသရွိသည့္ ေဒသႀကီးမ်ားႏွင့္  တုိင္းရင္းသား လူနည္းစုမ်ား အေနျဖင့္ ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ ရရွိႏုိင္မည္လား၊ ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ ရရွိပါက မည္သည့္ပုံစံျဖင့္ ျဖစ္မည္နည္း။ ဒီမုိကေရစီ ရွင္သန္ႀကီးထြားလာေစရန္ အထက္ပါ ေမးခြန္းမ်ားႏွင့္ အျခားေသာ ယဥ္ေက်းမႈ ဓေလ့ထုံးတမ္းဆုိင္ရာ ေမးခြန္းမ်ားကုိ ေျဖၾကားေပးမည့္  ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ စည္းမ်ဥ္းမ်ား ခုိင္မာစြာ ရွိေနရမည္ ျဖစ္သည္။

သုိ႔တည္းမဟုတ္ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းတခုတြင္  ျဖစ္ပြားေနသည့္ ပဋိပကၡကုိ ထိန္းခ်ဳပ္ရန္ အဓိက ေသာ့ခ်က္မွာ ေ႐ြးေကာက္ပြဲမ်ားႏွင့္ အာဏာကို အဆင့္ဆင့္ ခြဲေ၀ေပးထားသည့္  အုပ္ခ်ဳပ္ေရး စနစ္အေပၚ မူမတည္ဘဲ၊ တရားစီရင္ေရး အေဆာက္အအုံ၊ ေျမယာျပဳျပင္ေရး အေျခအေန၊ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲထားသည့္ ပညာေရးစနစ္၊ တရားဥပေဒ စုိးမုိးေရးကုိ ပုိမုိေကာင္းမြန္စြာ ေဆာင္ရြက္ႏုိင္သည့္ ရဲတပ္ဖြဲ႔မ်ား၊ ထိလြယ္ရွလြယ္ၿပီး စိတ္ခံစားမႈမ်ား အႀကီးအက်ယ္ ျဖစ္ေစသည့္ အမွန္တရား ရွာေဖြေဖာ္ထုတ္ေရး ေကာ္မရွင္မ်ား၊ အုပ္စုမ်ားအတြင္း ဆက္ဆံေရးကုိ တိုးတက္ေကာင္းမြန္ေအာင္  ေဆာင္ရြက္ေပးႏုိင္သည့္ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႔အစည္းမ်ား သုိ႔မဟုတ္ ယင္းအခ်က္မ်ားအားလုံး ေပါင္းစည္းထားျခင္းမ်ဳိးအေပၚ ပိုမုိ မူတည္ႏုိင္ေလသည္။ မည္သုိ႔ပင္ ဆုိေစကာမူ က်ယ္ျပန္႔သည့္  ေ႐ြးခ်ယ္စရာမ်ား ရွိေနဖို႔သည္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒဆုိင္ရာ ပညာရွင္၏ ေဆးအညႊန္းစာအုပ္အတြက္ အေရးအႀကီးဆံုး ျဖစ္သည္။

ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒေရးဆြဲျခင္းကုိ ေဆးပညာတြင္ ဆိုင္ရာ ေရာဂါရွာေဖြျခင္း၊ ကုသမႈေပးျခင္းတုိ႔ျဖင့္ ႏိႈင္းယွဥ္ခ်က္မွ စမ္းသပ္စစ္ေဆး၍ရသည့္ အဆုိျပဳခ်က္ ၆ ခ်က္ ေပၚထြက္လာခဲ့သည္။ ယင္းအခ်က္ ၆ ခ်က္အေပၚ မူတည္၍လည္း နည္းနာေရြးခ်ယ္ျခင္း လုပ္ငန္းမ်ား ေရွ႕သုိ႔ ဆက္လက္ ေလွ်ာက္လွမ္းႏုိင္သည္။ ယင္းတုိ႔မွာ -

(၁) စည္းလုံးညီညြတ္မႈ မရွိသည့္ (ေသြးကြဲေနသည့္) လူ႔အဖြဲ႔အစည္းမ်ားတြင္ ႏုိင္ငံေရးဆုိင္ရာ အင္စတီက်ဳးရွင္းမ်ား မေအာင္ျမင္ရျခင္းသည္ ျပႆနာေရာဂါကို စစ္ေဆးရာတြင္ မွားယြင္းေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။

(၂) ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ကုထုံးမ်ားျဖင့္ ကုသသည့္အခါတြင္လည္း ေဆးဘက္ဆုိင္ရာ ကုထုံးမွာကဲ့သုိ႔ပင္ အေရးေပၚကုသမႈ၊ နာလန္ထႏွင့္ ေရရွည္က်န္းမာေရး ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္မႈအစရွိသည့္ အဆင့္ဆင့္ ကုသမႈ နည္းစနစ္အတုိင္း လုိက္နာသင့္သည္။

(၃) ႏိုင္ငံေရးဆုိင္ရာ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းမ်ားသည္ တခုႏွင့္တခု အျပန္အလွန္ သဟဇာတ ျဖစ္ရမည္။

(၄) ဒီမုိကေရစီ အေျခခုိင္မာဖို႔ဆုိလွ်င္ ႏုိင္ငံေတာ္လူနာအား မၾကာခဏ ျပဳလုပ္ေလ့ရွိသည့္  ေရာဂါ အျမစ္မျပတ္ခင္ ကုသျခင္းကုိ ရပ္ဆိုင္းပစ္ျခင္းမ်ဳိး မျပဳလုပ္ရ။

(၅) မတည္မၿငိမ္ရွိေနၿပီး အႏၲရာယ္မ်ား ၀ုိင္းရံေနသည့္ ႏုိင္ငံတႏုိင္အတြက္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒမ်ား၏ အေထာက္အပံ့ႏွင့္  အကာအကြယ္ကုိ ရယူရာတြင္ အကန္႔အသတ္မ်ား  ရွိသည္။

(၆) ဖြံ႔ၿဖိဳးဆဲႏုိင္ငံမ်ားမွ ျပည္သူမ်ားအား ယင္းတုိ႔ ႀကိဳက္ႏွစ္သက္သည့္ ႏုိင္ငံေရးဆုိင္ရာ ဥပေဒမ်ား၊ စည္းမ်ဥ္းမ်ားကုိ က်င့္သုံးရန္ တေန႔တျခားတုိးျမွင့္ အႀကံျပဳေနၾကေသာ အေနာက္ႏုိင္ငံမွ ပညာရွင္မ်ားသည္ သက္ဆုိင္ရာ ႏုိင္ငံ၏ ေယဘုယ် အေျခအေနမ်ားကုိ လုံေလာက္စြာ ထည့္သြင္းစဥ္းစားျခင္း မျပဳဘဲ ေနေလ့ရွိသည္။

(၁) ေရာဂါရွာေဖြမႈ မွားယြင္းျခင္း

ႏုိင္ငံေရးသိပၸံ ပညာရွင္မ်ားအၾကား လတ္တေလာ အဓိက အႀကိတ္အနယ္ ျငင္းခုံေဆြးေႏြးေနမႈမ်ားအား ေလ့လာ သုံးသပ္ၾကည့္ျခင္းအားျဖင့္ ႏုိင္ငံတႏုိင္ငံ၏ ပကတိအေျခအေနႏွင့့္ ႏုိင္ငံတြင္း ဒုကၡဆင္းရဲမ်ားကုိ ျဖစ္ေစသည့္ အေၾကာင္းရင္းမ်ားကုိ သိရွိရန္ အေရးႀကီးပါသည္။ ႏုိင္ငံေရးသမားေတာ္မ်ားသည္ ပဋိပကၡမ်ားေၾကာင့္  ဆင္းရဲဒုကၡ ခံစားေနရသည့္  ႏုိင္ငံမ်ားကို အမ်ားဆုံး ေပးေလ့ေပးထရွိသည့္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ကုထုံး၂ မ်ဳိး၏ အားသာခ်က္၊ အားနည္းခ်က္မ်ားကုိ (ႏိႈင္းယွဥ္) ခ်ိန္ထိုးၾကည့္ေနႀကခ်ိန္တြင္ အဆုိပါ ေဆြးေႏြးျငင္းခုန္မႈ ဒီေရသည္လည္း နိမ့္ခ်ည္ျမင့္ခ်ည္ ျဖစ္လ်က္ရွိသည္။ ဖြဲ႔စည္းပုံအေျခခံဥပေဒ ကုထုံး ၂ မ်ဳိးအနက္ ပထမတမ်ဳိးမွာ အမ်ားအားျဖင့္ Consociationalism  (အာဏာခြဲေ၀မႈစနစ္ကို က်င့္သံုးၿပီး ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ျခင္း) ဟု သိရွိၾကသည္။ ဒုတိယ ကုထုံးကုိမူ အစြန္းတရားေရွာင္ အလယ္အလတ္ ဦးစိုက္သည့္ မက္လုံးေပး၀ါဒ moderation-focused incentivism ဟု ေခၚဆုိႏုိင္သည္။ အဆုိပါ ကုထုံး ၂ မ်ဳိးအနက္ တမ်ဳိးမဟုတ္ တမ်ဳိးကုိ ေထာက္ခံ အားေပးသူမ်ားအၾကား ေဆြးေႏြးဖလွယ္မႈမ်ားသည္ အစုိးရႏွင့္ ဒီမုိကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းေရးမ်ားကုိ ႏိႈင္းယွဥ္ေလ့လာမႈ ပညာရပ္၏ အဓိက အစိတ္အပုိင္း တခုျဖစ္လာခဲ့သည္။ ႏွစ္ဘက္စလုံးတြင္ ထင္ရွားသည့္ ပညာရွင္မ်ား ပါ၀င္ၾကသည္။ ဤေနရာတြင္ ကြ်ႏု္ပ္တုိ႔ကုိ ယင္းကုထုံး ၂ မ်ဳိး၏ အေသးစိတ္  အခ်က္အလက္မ်ားႏွင့္ ယင္းတုိ႔၏ အျငင္းပြားစရာ အခ်က္မ်ားအေၾကာင္း ေဆြးေႏြးျခင္းျဖင့္ အခ်ိန္ကုန္ခံရန္ မလုိအပ္ေပ။ မွတ္သားရမည္မွာ ယင္းကုထုံး ၂ မ်ဳိးအနက္ တမ်ဳိးကုိ အသုံးမခ်မီတြင္ မည္သည့္အရာမ်ားက ႏုိင္ငံတႏုိင္ကုိ ပဋိပကၡမ်ား ျဖစ္ေပၚေအာင္ လုပ္ေဆာင္ေနသနည္း ဆုိသည္ကုိ အတိအက် သိရွိရန္မွာ အေရးႀကီးသည့္အခ်က္ ျဖစ္သည္။

Consociationalism သည္ ရန္ဘက္အုပ္စုမ်ားအၾကား သေဘာတူညီခ်က္ ရရွိရန္ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ ကင္းမဲ့ေနသည့္ ေသြးကြဲေနၾကေသာ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းမ်ားတြင္ ပဋိပကၡမ်ား ေလ်ာ့နည္းသြားေအာင္ ေဆာင္ရြက္သည့္ ထိေရာက္သည့္ နည္းလမ္းမ်ားကုိ ေပးအပ္ႏုိင္သည္။ သုိ႔ေသာ္ ယင္းသည္ အုပ္စုမ်ားအၾကား ေသြးကြဲေနမႈမ်ားကုိ ပုိမုိခုိင္မာလာေစၿပီး သေဘာတူညီခ်က္ ရရွိရန္ အလားအလာရွိသည့္ ႏုိင္ငံတႏုိင္ငံကုိ ကပ္ေဘးအႏၲရာယ္လည္း က်ေရာက္ေအာင္ ျပဳလုပ္ႏုိင္သည္။ တနည္းဆုိေသာ္ Consociationalism သည္ အခ်ဳိ႕ေသာ ေ၀ဒနာရွင္မ်ားကုိ ပုိမုိ နာမက်န္းျဖစ္ေအာင္ ျပဳလုပ္ႏုိင္သည့္ အျပင္းစား (ဓာတ္ၾကမ္းတုိက္) ကုထုံးျဖစ္သည္။ ထုိ႔အတြက္ေၾကာင့္ တျခား အေပ်ာ့စား ကုထုံးမ်ားျဖင့္ ကုသ၍မရသည့္  ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ ကင္းမဲ့ေနသည့္  ေရာဂါအေျခအေနမ်ဳိးတြင္သာ ယင္းကုထုံးျဖင့္  ကုသသင့္သည္။

Consociationalism ကုထုံးကဲ့သုိ႔ပင္ အစြန္းေရာက္မႈမ်ား ေလ်ာ့နည္းသြားေစရန္ မက္လုံးမ်ား ေပးသည့္ ကုထုံးမ်ားသည္လည္း အႏၲရာယ္ရွိႏုိင္သည္။ သုိ႔မဟုတ္ နည္းလမ္းမ်ားစြာျဖင့္ အေျခအေနမ်ား လြဲမွားေနခဲ့လွ်င္ ေပးသည့္  မက္လုံးမ်ားသည္ အလုပ္မျဖစ္ဘဲ ႏုိင္ငံသည္လည္း အုပ္စုတစု သုိ႔မဟုတ္ ေဒသတခုက အလြန္လြယ္ကူစြာ လႊမ္းမုိးထားႏုိင္သည့္ ဖြဲ႔စည္းပုံအေျခခံ စည္းမ်ဥ္းမ်ားျဖင့္ က်န္ခဲ့ႏုိင္ေလသည္။ အတင္းအက်ပ္ သေဘာတူညီခ်က္ ရရွိေအာင္ ျပဳလုပ္ျခင္းႏွင့္  ကဲြျပားျခားနားေသာ္လည္း အက်ဳိးျဖစ္ထြန္းေစသည့္ အေတြးအေခၚ အယူအဆမ်ား မရွိျခင္းေၾကာင့္ ပဋိပကၡ ဆိတ္သုဥ္းေရး တုိးတက္ျဖစ္ေပၚမႈကုိ အနည္းဆုံးအားျဖင့္ ထိခုိက္ေစႏုိင္သည္။ အဆုိးဆုံးမွာ လူမ်ားစု၏ အာဏာရွင္စနစ္သည္ တုိင္းျပည္အတြက္ ျပႆနာျဖစ္လာျခင္း ျဖစ္သည္။ အေရးႀကီးဆုံးမွာ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ကုထုံးကုိ  အသုံးခ်ေတာ့မည့္ အခ်ိန္တြင္ ႏုိင္ငံ၏ အေျခအေနမ်ားကုိ မွန္ကန္စြာ သုံးသပ္ႏုိင္ျခင္းသည္  ဤက်ယ္ျပန္႔သည့္  ကုထုံး ၂ မ်ဳိးထဲမွ ၁ မ်ဳိးကုိ ေ႐ြးခ်ယ္မႈ၏ အဓိက ေသာ့ခ်က္ျဖစ္သည္။

မွားယြင္းစြာ ေရာဂါရွာေဖြမႈေၾကာင့္ ေရာဂါႏွင့္ မအပ္စပ္သည့္ ေဆးညႊန္းအမွားကုိ ေပးတတ္ၾကသည္။ သုိ႔ေသာ္ ထုိသုိ႔ ေရာဂါရွာေဖြမႈ မွားျခင္းသည္ အဘယ္ေၾကာင့္ ျဖစ္ေလ့ျဖစ္ထရွိသည့္ အရာတခု ျဖစ္ေနရသနည္း ဆုိသည္ကုိ ေရာဂါလကၡဏာမ်ားကုိ ေလ့လာၾကည့္ျခင္းျဖင့္ သိရွိႏုိင္သည္။ ေရာဂါျဖစ္ေစသည့္ အေျခခံအေႀကာင္းရင္းမ်ား  ကြဲျပားျခားနား ၾကေသာ္လည္း (ဥပမာ အစုိးရၿပိဳလဲသြားျခင္း၊ လူမ်ဳိးစုမ်ားအတြင္း ျဖစ္ပြားသည့္ ပဋိပကၡ) ေရာဂါ လကၡဏာမ်ားသည္ ဆင္တူယုိးမွား ရွိၾကသည္။ အာဖဂန္နစၥတန္ ႏုိင္ငံအတြင္း ျဖစ္ေပၚေနသည့္ တင္းမာမႈမ်ား၏ အေျခခံ အေၾကာင္းရင္းသည္  မ်ဳိးဆက္ေပါင္းမ်ားစြာ အေမြဆက္ခံခဲ့သည့္ လူမ်ဳိးစုႏွင့္ ဘာသာစကား ကြဲျပားျခားနားမႈအေပၚ အေျခခံျခင္းလား၊ သုိ႔တည္းမဟုတ္ သက္ဆုိင္ရာ နယ္ေျမေဒသမ်ားကုိ ထိန္းခ်ဳပ္ထားၾကသည့္ စစ္ဘုရင္မ်ား၏ အရင္းအျမစ္မ်ား ခြဲေ၀မႈႏွင့္ အာဏာၿပိဳင္ပြဲမ်ားျဖင့္ ပုိမုိသက္ဆုိင္သည္လား။ ေျမာက္ အုိင္ယာလန္ ႏုိင္ငံတြင္ ပါ၀င္သည့္ နယ္ေျမေဒသ ၆ ခု၏ အေျခခံ ျပႆနာသည္ ႐ိုမန္ကက္သလစ္ ကုိးကြယ္သည့္ ဘာသာ၀င္မ်ား၏ မလုံၿခံဳမႈႏွင့္ ပ႐ိုတက္စတင့္ ဘာသာ၀င္မ်ား၏ ဘာသာေရး သည္းခံမႈ မရွိျခင္းေၾကာင့္လား၊ သုိ႔တည္းမဟုတ္ ဘာသာေရး အေျခခံ စီးပြားေရးအရ မညီမွ်မႈေၾကာင့္လား။

အာဖရိကတိုက္ အလယ္ပုိင္းတြင္ တည္ရွိသည့္ မာလာ၀ီ ႏုိင္ငံငယ္ေလးသည္ ေရာဂါ မွားယြင္းစြာ ရွာေဖြမႈ၏ ထင္ရွားသည့္ သာဓကတခုျဖစ္သည္။ ၁၉၉၄ ခုႏွစ္တြင္ မာလာ၀ီႏုိင္ငံကုိ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ အုပ္စုိးေနသည့္ အာဏာရွင္ ေဟစ္တင္း ကူမူဇ္ ဘန္ဒါ (Hastin Kumuz Banda) သည္  ျပည္တြင္းႏွင့္ ႏုိင္ငံတကာ၏ ဖိအားေပးမႈမ်ားေၾကာင့္  ပါတီစုံ ေ႐ြးေကာက္ပြဲမ်ား  က်င္းပရန္ သေဘာတူခဲ့ရၿပီး ေ႐ြးေကာက္ပြဲ က်င္းပမည့္ ေန႔ရက္မ်ားကို သတ္မွတ္ေပးခဲ့ရသည္။ အတုိက္အခံ ႏုိင္ငံေရးသမားမ်ား၊ ဓနသဟာယႏွင့္ ဥေရာပသမဂၢ အဖြဲ႔၀င္ အလႉရွင္ႏုိင္္ငံမ်ားသည္ မာလာ၀ီႏုိင္ငံတြင္ ျဖစ္ေပၚေနသည့္ အေျခအေနမ်ားကုိ ဘန္ဒါႏွင့္ တႏုိင္ငံလုံး၊ အာဏာရွင္ႏွင့္ ဒီမုိကရက္မ်ား၊ လူေဟာင္းႏွင့္ လူသစ္မ်ားအၾကား ျဖစ္ပြားေနသည့္ ျပႆနာဟု အလြန္႐ိုးစင္းစြာ ႐ႈျမင္ခဲ့ၾကသည္။

တုိင္းရင္းသား လူမ်ဳိးစုမ်ား တျဖည္းျဖည္းျခင္း အတူတကြ ေရာေႏွာေနထုိင္လာျခင္းႏွင့္ အျပန္အလွန္ လက္ထပ္ ထိမ္းျမားျခင္းမ်ားက Identity politics ဟု ေခၚဆုိသည့္ ကုိးကြယ္သည့္ဘာသာ၊ လူမ်ဳိး၊ က်ား၊ မႏွင့္ ေဒသ အစရွိသည့္ အေျခခံတူအုပ္စုမ်ား ႏုိင္ငံေရးကုိ  မထင္မရွား ၿခိမ္းေျခာက္မႈတခု အေနျဖင့္သာ အမ်ားဆုံး ယူဆခဲ့ၾကသည္။ ၿဗိတိသွ် ကုိလုိနီ ျဖစ္ခဲ့သည့္ မာလာ၀ီႏုိင္ငံသည္ ၿဗိတိန္ႏုိင္ငံတြင္ က်င့္သုံးသည့္  Westminster-style Majoritarianism  ဟုေခၚသည့္ (တမဲျဖင့္ ကပ္ႏုိင္ေစကာမူ) မဲမ်ားသူ အႏုိင္ရေသာ ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္သည့္စနစ္ႏွင့္ တန္ခုိးအာဏာထြားသည့္ သမၼတစနစ္ကုိ မာလာ၀ီက ဆက္လက္ က်င့္သုံးခဲ့ေသာ္လည္း မည္သူကမွ် စုိးရိမ္ပူပန္မႈ မျဖစ္ခဲ့ေခ်။ အေပၚယံလႊာ ေအာက္တည့္တည့္တြင္ ခုိေအာင္းေနသည့္ အရာမွာ ယခင္ အကြဲအၿပဲေဟာင္းမ်ား အတိုင္း ဆက္လက္ ျဖစ္ပြားေနေသာ္္လည္း ပုံစံအသစ္ျဖင့္ ၿခိမ္းေျခာက္ေနေသာ အေျခခံတူ အုပ္စုမ်ား၏ ႏုိင္ငံေရးပင္ ျဖစ္သည္။

ဤသတိမမူခဲ့မိသည့္  အႏၲရာယ္မွာ ေဒသစြဲ၀ါဒပင္ ျဖစ္ေလသည္။ ရာစုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ေဒသခံတုိင္းရင္းသား အခ်င္းခ်င္းအၾကား ျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ ပဋိပကၡ၊ ကုိလုိနီစနစ္၊ ခရစ္ယာန္ဘာသာ ျပန္႔ပြားေရး ေဆာင္႐ြက္ေနသည့္ ခရစ္ယာန္ဘုန္းႀကီးမ်ားႏွင့္ ဘန္ဒါ၏ အႏွစ္ သုံးဆယ္ အုပ္စုိးမႈတုိ႔ ေပါင္းစပ္လုိက္သည့္ အခါတြင္ မာလာ၀ီႏုိင္ငံ အလယ္ပုိင္း ေဒသသားမ်ားက ထိပ္ဆုံးေနရာတြင္ ရွိေနၿပီး ေတာင္ပုိင္းသားမ်ားက ဒုတိယလႊာႏွင့္ ေျမာက္ပုိင္းသားမ်ားက တတိယလႊာတြင္ ရွိေနၾကသည္။

၁၉၉၄ ခုႏွစ္တြင္ က်င္းပခဲ့သည့္ ေ႐ြးေကာက္ပြဲမ်ားႏွင့္ ၅ ႏွစ္အၾကာ ၁၉၉၉ ခုႏွစ္တြင္ က်င္းပခဲ့သည့္ ေ႐ြးေကာက္ပြဲမ်ားမွာလည္း မဲစုစုေပါင္း၏ ၉၉ ရာခုိင္ႏႈန္းေသာ မဲမ်ားကုိ ပါတီသုံးခုက ခြဲေ၀ယူသြားၾကသည္။  ယင္းပါတီ သုံးခုစလုံးသည္ ႏုိင္ငံ၏ မတူသည့္ ေဒသအသီးသီးတြင္ အေျခစုိက္ထားၾကသည္။ သမုိင္းက မာလာ၀ီႏုိင္ငံအတြက္ ေဒသအေပၚ အေျခခံသည့္ ႏုိင္ငံေရးစနစ္ကုိ ဖန္တီးေပးခဲ့သည္။ ယင္းကုိ မွားယြင္းစြာ သုံးသပ္ၿပီး ေရးဆြဲခဲ့သည့္  ဖြဲ႔စည္းပုံအေျခခံ ဥပေဒက ပုိမုိ ကြဲၿပဲေအာင္ ျပဳလုပ္ေပးလုိက္ၿပီး ေျမာက္ပုိင္းႏွင့္ ေတာင္ပုိင္း ေဒသမ်ားသည္ ႏုိင္ငံေတာ္အာဏာ မရရွိႏုိင္ ျဖစ္ေနသည္။ ယေန႔အခါတြင္ မာလာ၀ီႏုိင္ငံသည္ ဒါဏ္ရာ အနာတရမ်ား ရရွိေအာင္ ျပဳလုပ္ခဲ့သည့္ ဖြဲ႔စည္းပုံအေျခခံ ဥပေဒ က်ဆုံးမႈႏွင့္ ႏုိင္ငံေရး အကြဲအၿပဲမ်ားကုိ ေျပလည္ေအာင္ ႐ုန္းကန္လႈပ္ရွားေနရသည္။ ထုိသုိ႔ျဖစ္ရျခင္းမွာ မာလာ၀ီႏုိင္ငံ၏ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒပါ ႏုိင္ငံေရးစည္းမ်ဥ္းမ်ားသည္ တုိင္းျပည္ကုိ ဆုိးရြားစြာ ကြဲၿပဲေစသည့္ ေဒသဆုိင္ရာ အကြဲအၿပဲမ်ား ေလ်ာ့နည္းသြားေအာင္ မည္သုိ႔မွ် မေဆာင္ရြက္ႏုိင္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။

(၂) အေရးေပၚ ေဆး၀ါးကုသမႈႏွင့္ နာလန္ထ ျပဳစုေစာက္ေရွာက္မႈ

ႏုိင္ငံေရးဆုိင္ရာ စည္းမ်ဥ္းမ်ား ေရးဆြဲျခင္းသည္ နာမက်န္းျဖစ္ေနသည့္ လူနာကုိ ကုသမႈ ေပးသကဲ့သုိ႔ပင္ အခ်ိန္ကာလမ်ား ခြဲျခားသတ္မွတ္ရန္ လုိအပ္သည့္ ကိစၥတခုျဖစ္သည္။ သမားေတာ္တဦးအတြက္  ေရာဂါ၏ ျပင္းထန္မႈႏွင့္ ေရာဂါအေျခအေန အဆင့္ဆင့္အတြက္ မတူသည့္ကုသမႈ အမ်ဳိးမ်ဳိးေပးရန္ လုိအပ္သည္ဆုိသည္ကုိ  ေကာင္းစြာ သိရွိႏုိင္ေသာ္လည္း ႏုိင္ငံေရး သမားေတာ္မ်ားသည္ ထုိေဆးပညာဆုိင္ရာ အေျခခံ သေဘာတရားကုိ သေဘာမေပါက္ၾကသည္မွာ အံ့ၾသဖြယ္ ေကာင္းသည္။ ပုိ၍အတိအက် ေျပာရလွ်င္ အေရးေပၚ အေျခအေနတြင္ အသက္ကယ္ရန္ ေပးသည့္ ေဆး၀ါးကုထုံးသည္  ေရရွည္ ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ ကုသရန္အတြက္ အဆင္မေျပႏိုင္ ဆုိသည့္အခ်က္ကို ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ကုထုံးေပးၾကသည့့္ သမားေတာ္မ်ားသည္ မျမင္ႏုိင္၊ သို႔မဟုတ္ လက္မခံလုိၾကေခ်။

ေျပာရလွ်င္ ၁၉၉၅ ခုႏွစ္တြင္ ေဘာ့စနီးယားႏုိင္ငံ၊ ၁၉၉၆ ခုႏွစ္တြင္ ဆယ္ရာလီယြန္ႏုိင္ငံႏွင့္ ၂၀၀၂ ခုႏွစ္တြင္ အာဖဂန္နစၥတန္ ႏုိင္ငံတုိ႔တြင္ ေဆြးေႏြးညွိႏိႈင္းၿပီး၊ သုိ႔တည္းမဟုတ္ အတင္းအက်ပ္ ခ်မွတ္ေပးခဲ့သည့္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒမ်ားသည္ ေရွးဦးသူနာျပဳစုနည္းမ်ား ျဖစ္ၾကသည္။ ယင္းတုိ႔၏ ရည္မွန္းခ်က္သည္ လူနာအား စစ္ေျမျပင္တြင္ ေသြးတိတ္ေအာင္ ျပဳလုပ္ေပးၿပီး အသက္ရွင္ေအာင္ ထားျခင္းမ်ဳိး ျဖစ္သည္။ ယင္းေနာက္တြင္ အေရးေပၚ ကုသမႈ လုိက္လာမည္ ျဖစ္သည္။ ယင္းကုသမႈတြင္ ႏုိင္ငံတကာ၏ ေထာက္ပံ့ကူညီမႈမ်ားျဖင့္ အာဏာခြဲေ၀ျခင္း၊ ေဒသႏၲရ အုပ္ခ်ဳပ္စီမံမႈ၊ မတူညီသည့္ အတုိင္းအတာမ်ားျဖင့္ လူနည္းစု ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ (ဥပမာ – ေတာင္အာဖရိကႏွင့္ ကိုဆုိဗိုႏုိင္ငံမ်ား) ႏွင့္ ခြဲထြက္ခြင့္မ်ား (အေရွ႕ တီေမာႏုိင္ငံ) အစရွိသည့္ စည္းမ်ဥ္းမ်ား ဥပေဒမ်ား ပါ၀င္သည္။

အဆုိပါ ကုသမႈ ၿပီးသည့္အခါတြင္ နာလန္ထႏွင့္ ေရရွည္ က်န္းမာေရး ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္မႈတုိ႔ လုိအပ္လာသည္။ ႏုိင္ငံေရးတြင္ ေရရွည္ တည္တံ့ခုိင္ၿမဲသည့္ ဒီမုိကေရစီ အေျခခုိင္မာမႈကုိ ျမွင့္တင္ေပးမည့္ စည္းမ်ဥ္းမ်ားကုိ ျပန္လည္ ျပင္ဆင္ျခင္း၊ ျပန္လည္ ေရးဆြဲျခင္းကဲ့သုိ႔ေသာ ေဆာင္ရြက္ခ်က္မ်ားကဲ့သုိ႔ ထုိ႔ေနာက္ပုိင္း ကုသမႈအဆင့္မ်ား ပါ၀င္သင့္သည္။ သုိ႔ေသာ္ ထုိကဲ့သုိ႔ေသာ ဆက္လက္ ေဆာင္႐ြက္သင့္သည္မ်ားကုိ ပညာရွင္မ်ား အေနျဖင့္ ေဆြးေႏြးျခင္းသည္ ႏိႈင္းယွဥ္ႀကည့္ပါက အင္မတန္ နည္းပါးသည္ကုိ ေတြ႔ႏုိင္သည္။ လက္ေတြ႔တြင္လည္း မေဆာင္႐ြက္ၾကသည္ကုိ ေတြ႔ရွိရသည္။ ကံအားေလ်ာ္စြာပင္ ပထမအဆင့္ စည္းမ်ဥ္းမ်ားသည္ ေနာက္ဆက္တြဲ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရးႏွင့္ တုိးတက္မႈအတြက္ အဟန္႔အတားမ်ား ျဖစ္လာၾကသည္ကုိ ေတြ႔ရွိရသည္။

ဤအခ်က္ကုိ ႏုိင္ငံ ၂ ႏုိင္ငံက မတူညီသည့္ အတုိင္းအတာမ်ားျဖင့္ သက္ေသျပခဲ့ၾကသည္။ ၁၉၉၄ ခုႏွစ္တြင္ ေတာင္အာဖရိကႏုိင္ငံ၌ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ေရးဆြဲေရး ညီလာခံအတြက္ ေ႐ြးေကာက္ပြဲမ်ား က်င္းပသည့္အခါ လက္ေတြ႔လုိအပ္ခ်က္ႏွင့္ ႏုိင္ငံေရး ပကတိ အေျခအေနမ်ားေၾကာင့္ အခ်ဳိးက် ကုိယ္စားျပဳ ေ႐ြးေကာက္ပြဲ (Proportional  Representation – PR) ႏွင့္ ကုိယ္စားလွယ္ေလာင္း အမည္စာရင္းကုိ ထုတ္ေဖာ္မျပသည့္ စနစ္မ်ားကုိ က်င့္သုံးခဲ့သည္။ ဤအစီအမံသည္ ၀ါဒေရးရာ၊ လူမ်ဳိးေရး၊ ဘာသာစကားႏွင့္ က်ားမခြဲျခားမႈ Gender အရ ကုိယ္စားျပဳမႈ (Representativeness) ႏွင့္ ပါ၀င္မႈ (Participation) ကုိ အမ်ားဆုံး ျမွင့္တင္ေပးႏုိင္ခဲ့သည္။

ယင္းသုိ႔ ျမွင့္တင္ျခင္းသည္လည္း အသားအေရာင္ ခြဲျခားသည့္ လူျဖဴအစုိးရ အုပ္ခ်ဳပ္မႈအၿပီး အေစာပုိင္း ကာလမ်ားအတြက္ အေရးႀကီးဆုံး ရည္မွန္းခ်က္ပန္းတုိင္ ျဖစ္သည္။ သုိ႔ေသာ္လည္း  ေ႐ြးေကာက္ခံ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားႏွင့္ မဲဆႏၵရွင္မ်ား၏ ဆက္ဆံေရးသည္ တုိက္႐ုိက္ မဟုတ္ဘဲ တဆင့္ခံ ျဖစ္ေနသည္။ ေ႐ြးေကာက္ပြဲစနစ္အရ မဲဆႏၵရွင္မ်ား အေနျဖင့္ ပါတီကုိသာ မဲေပးျခင္းျဖစ္ၿပီး ကုိယ္စားလွယ္ေလာင္းအျဖစ္ အေ႐ြးခ်ယ္ခံရရန္မွာ ပါတီေခါင္းေဆာင္မ်ား အေပၚတြင္သာ မူတည္ေနသည္။ ထုိအခါ အမတ္မ်ားအေနျဖင့္ ပါတီေခါင္းေဆာင္မ်ားကုိသာ ၾကည့္ရန္လုိၿပီး မဲဆႏၵရွင္မ်ားအေပၚ အမတ္မ်ား၏ တာ၀န္ခံမႈသည္ အားနည္းသြားသည္။ ယင္းအတြက္ ျပည္သူမ်ားအေနျဖင့္ မ်ားစြာ ေပးဆပ္ရသည္။

၁၉၉၄ ခုႏွစ္ႏွင့္ ၁၉၉၉ ခုႏွစ္ ေရႊးေကာက္ပြဲ ၂ ႀကိမ္စလုံးတြင္ ေတာင္အာဖရိကႏုိင္ငံမွ မဲဆႏၵရွင္တဦးသည္ သူ၏ရပ္ရြာ သုိ႔မဟုတ္ ၿမိဳ႕ (တုိင္းေဒသႀကီး အဆင့္ေအာက္) အတြက္ ကုိယ္စားျပဳသည့္ ကုိယ္စားလွယ္ေလာင္းကုိ အမည္နာမ အတိအက်ျဖင့္ မေရြးခ်ယ္ႏုိင္ေခ်။ ထုိ႔အတူ ပါတီတခုအတြင္းမွ ကုိယ္စားလွယ္ေလာင္းမ်ားကုိပင္  ခြဲျခားၿပီး ေရြးခ်ယ္ႏုိင္သည့္ အခြင့္အာဏာ မရွိခဲ့ေပ။ အသြင္ကူးေျပာင္းေရးကာလ ၁၀ ႏွစ္တာ ၾကာၿပီးသည့္အခါတြင္မူ  ေဒသခံျပည္သူ မဲဆႏၵရွင္မ်ားအေပၚ တာ၀န္ခံမႈကုိ ျမွင့္တင္ရန္အတြက္ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရးမ်ား လုပ္ရန္ လုိအပ္ေၾကာင္းကုိ အမ်ားသေဘာတူ လက္ခံလာၾကသည္။ သုိ႔ေသာ္ အာဏာရ အာဖရိကန္ အမ်ဳိးသား ကြန္ဂရက္ပါတီမွ ႏုိင္ငံေရးသမားမ်ား အပါအ၀င္ လက္ရွိ ေ႐ြးေကာက္ပြဲစနစ္မွ အက်ဳိးအျမတ္ ျဖစ္ထြန္းေနသူမ်ားအား ေက်ာ္လႊားရန္ မလြယ္ကူေၾကာင္း သက္ေသျပခဲ့သည္။ အေရးေပၚကာလတြင္ ဒီမုိကေရစီ၏ အႏွစ္သာရကုိ ေကာင္းစြာ ေဖာ္ေဆာင္ႏုိင္ခဲ့သည့္ ေ႐ြးေကာက္ပြဲစနစ္သည္ ယခုအခါတြင္ ျပည္သူလူထု၏ ပါ၀င္မႈႏွင့္ ျပည္သူလူထုအား တာ၀န္ခံမႈကုိ အေႏွာင့္အယွက္ေပးသည့္ အရာျဖစ္လာသည္။ ထုိအတြက္ေၾကာင့္ ဒီမုိကေရစီ အေျခခုိင္မာေရးအတြက္လည္း အေႏွာင့္အယွက္ ျဖစ္ေနသည္။

ေဘာ့စနီးယားႏုိင္ငံ အေရးတြင္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ အေရးေပၚ ေရွးဦးသူနာျပဳနည္းႏွင့္ ေရရွည္ က်န္းမာေရး ေစာက္ေရွာက္မႈတုိ႔အၾကား အဆက္ျပတ္ေနမႈကုိ ပုိမုိသိသာ ထင္ရွားေစသည္။ ၁၉၉၅ ခုႏွစ္ ႏုိ၀င္ဘာလတြင္ ခ်ဳပ္ဆုိခဲ့သည့္  ေဒတန္ သေဘာတူစာခ်ဳပ္သည္ ၁၉၉၂ ခုႏွစ္ကစၿပီး ယခင္ ယူဂုိဆလားဗီးယားႏုိင္ငံ ေဘာ့စနီးယား-ဟာဇီဂုိဗီနား ေဒသတြင္  ျဖစ္ပြားေနသည့္ ျပည္တြင္းစစ္ကုိ အဆုံးသတ္ႏုိင္ခဲ့သည္။ ဤစစ္ပြဲေၾကာင့္ လူေပါင္း ၁ သိန္းေက်ာ္  ေသေၾကပ်က္စီးခဲ့ရၿပီး ေဘာ့စနီးယားလူမ်ဳိး အားလုံး၏ ထက္၀က္နီးပါးကုိလည္း အုိးမဲ့အိမ္မဲ့ ျဖစ္ေစခဲ့သည္။ သုိ႔ေသာ္လည္း အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စု အုိဟုိင္းယုိးျပည္နယ္ ေဒတန္ၿမိဳ႕တြင္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးအတြက္ ေပါက္ဖြားခဲ့သည့္ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္မ်ားသည္ ႏုိင္ငံေရးအေဆာက္အအုံမ်ား အေပၚတြင္ တည္မီွေနခဲ့သည္။ ယင္း အေဆာက္အအုံမ်ားသည္ ေဘာ့စနီးယား ႏုိင္ငံေရးကုိ လူမ်ဳိးစုအေပၚ အေျခခံေစၿပီး အဆုိပါေဒသရွိ ျပည္သူမ်ားကုိလည္း ႏုိင္ငံေရးအရ လည္းေကာင္း၊ နယ္ေျမေဒသအလုိက္ လည္းေကာင္း ခြဲျခားသတ္မွတ္ထားသည္။ လူမ်ဳိးစုအားလုံးကုိ  မဲဆြယ္စည္း႐ံုးရန္ ဆႏၵလည္းရွိ၊ အရည္အခ်င္းလည္းရွိသည့္ အစြန္းမေရာက္သည့္ အလယ္အလတ္လမ္းစဥ္ က်င့္သုံးသည့္ ပါတီမ်ား ေပၚထြန္းရန္ ေနရာ လုံး၀ မရွိျဖစ္ခဲ့သည္။

ဤစာခ်ဳပ္အရ ေဘာ့စနီးယားႏုိင္ငံကုိ ဆာဘ့္လူမ်ဳိး အမ်ားစု ေနထုိင္သည့္ Republicka Srpska ႏွင့္ ႏိုင္ငံအက်ယ္အ၀န္း စုစုေပါင္း၏ ၅၁ ရာခုိင္ႏႈန္းရွိၿပီး ကက္သလစ္ ခ႐ိုအတ္ (Catholic Croats) လူမ်ဳိးမ်ားႏွင့္ မြတ္စလင္ ေဘာ့စနီးယက္ (Muslim Bosniaks) လူမ်ဳိးမ်ား ေနထုိင္သည့္ နယ္ေျမဖယ္ဒေရးရွင္းဟု ၂ ပုိင္း ပုိင္းျခားလုိက္သည္။

အမ်ဳိးသားလႊတ္ေတာ္တြင္ အထက္လႊတ္ေတာ္ရွိၿပီး လူမ်ဳိးစုတခုစီမွ အမတ္ ၅ ဦးစီျဖင့္ ဖြဲ႔စည္းထားသည္။ အမတ္ေနရာ ၂၈ ေနရာျဖင့္ ဖြဲ႔စည္းထားသည့္ ေအာက္လႊတ္ေတာ္တြင္မူ တ၀က္ကုိ ဖယ္ဒေရးရွင္းမွ ေ႐ြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ၿပီး က်န္တ၀က္ကုိ Republicka Srpska မွ ေရြးခ်ယ္သည္။ ႏုိင္ငံံေတာ္ သမၼတရာထူးကုိ သမၼတ ၃ ဦးျဖင့္ ဖြဲ႔စည္းထားၿပီး ဆာဘ့္မ်ားက ၁ ဦး၊ ခ႐ုိအတ္မ်ားက ၁ ဦး၊ မြတ္စလင္မ်ားက ၁ ဦး ေရြးခ်ယ္သည္။ အုပ္စုတုိင္းတြင္ ဗီတုိအာဏာရွိၿပီး မိမိလူမ်ဳိးမ်ား၏ အဓိက အက်ဳိးစီးပြားကုိ  ထိခုိက္မည္ဟု ထင္သည့္  ဥပေဒၾကမ္းအားလုံးကုိ ပယ္ခ်ႏိုင္သည္။ ဗဟုိအစုိးရသည္ ႏိႈင္းယွဥ္ၾကည့္ပါက အာဏာမရွိဘဲ ႏုိင္ငံျခားေရးႏွင့္ ကုန္သြယ္ေရး ကိစၥမ်ားတြင္သာ အာဏာကုိ သုံးႏုိင္သည္။ အာဏာကုိ အဓိက ကုိင္စြဲထားသူမ်ားမွာ ဖယ္ဒေရးရွင္းႏွင့္ ရီပတ္ဗလစ္တုိ႔၏ လႊတ္ေတာ္မ်ား ျဖစ္သည္။ ထုိလႊတ္ေတာ္ ၂ ရပ္သည္လည္း ေဘာ့စနီးယား တႏုိင္ငံလုံးရွိ မဲဆႏၵရွင္မ်ား၏ လုိလားခ်က္မ်ားကုိ ျဖည့္ဆည္း တုန္႔ျပန္မည္ မဟုတ္ေခ်။ အာဏာကုိ ဗဟုိမွသည္ ေအာက္ေျခသုိ႔ အဆင့္ဆင့္ ခြဲေ၀ေပးထားသည့္ ေဘာ့စနီးယားအစုိးရ၏ အာဏာကုိ အဆင့္တုိင္းတြင္ အျပန္အလွန္ ထိန္းညွိထားျခင္းခံရသည္။ အမွန္စင္စစ္ေတာ့ ေဘာ့စနီးယားရွိ လူမ်ဳိးစုမ်ားကုိ သက္ဆုိင္ရာ အုပ္စုအလုိက္ ပုိင္းျခားထားသည့္ စနစ္္ျဖစ္သည္။ ေဒတန္ သေဘာတူညီခ်က္အရ ေရးဆြဲထားသည့္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ေအာက္တြင္ က်င္းပသည့္ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားသည္ အမွန္တြင္ သက္ဆုိင္ရာ လူမ်ဳိးစုမ်ား၏ လူဦးေရ သန္းေခါင္စာရင္း ေကာက္ခံျခင္းသာ ျဖစ္သည္။

မွ်မွ်တတေျပာရလွ်င္ လူမ်ဳိးစုမ်ားအၾကား အုပ္စုပုိကြဲသြားေစသည့္ အဆုိပါ Consociational ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒသည္ ပဋိပကၡျဖစ္ပြားေနသည့္ ေဘာ့စနီးယား ႏုိင္ငံအတြက္ ေဒတန္ သေဘာတူညီခ်က္ စာခ်ဳပ္ေပၚတြင္ လက္မွတ္မ်ား ေရးထုိးရန္ႏွင့္ ေသြးေခ်ာင္းစီးမႈကို ရပ္တန္႔ရန္ လုိေကာင္းလိုအပ္ႏုိင္ခဲ့သည္။ သုိ႔ေသာ္ျငားလည္း လြန္ခဲ့သည့္ ဆယ္ႏွစ္ခန္႔က ေသေရးရွင္ေရး လုိအပ္ေနၿပီး ခ်က္ျခင္းလက္ငင္း အက်ဳိးရလဒ္မ်ားအေပၚ ဦးစုိက္ခဲ့မႈသည္ လူမ်ဳိးစု ႏုိင္ငံေရးကုိ ဦးစားေပးမႈႏွင့္ လူမ်ဳိးစုမ်ားအၾကား အုပ္စုကြဲမႈကုိ ပုိမုိခုိင္မာေစခဲ့သည္ ဆုိသည္ကုိမူ ျငင္းခ်က္မထုတ္ႏုိင္ေပ။ ထုိသုိ႔ လူမ်ဳိးစုႏုိင္ငံေရး ေပၚေပါက္လာျခင္းသည္ လူမ်ဳိးစုမ်ားအၾကား ေပါင္းစည္းေရး ႏွင့္ ဒီမုိကေရစီ အေျခခုိင္မာေရးအတြက္ ေရရွည္ အလားအလာမ်ားအေပၚ ၀န္ခံရလွ်င္ မလွပသည့္ အဟန္႔အတားမ်ားကုိ ပုိမုိဖန္တီးေပးခဲ့သည္။ အုပ္စုမ်ားအၾကား လူမ်ဳိးေရးအေျခခံ မဲဆြယ္စည္း႐ုံးမႈမ်ား  ေလ်ာ့နည္းသြားေစရန္ႏွင့္ အတူတကြ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈမ်ား ျဖစ္ေပၚလာေစရန္ ေဒတန္ သေဘာတူစာခ်ဳပ္အေနျဖင့္ အေၾကာင္းျပခ်က္ မေပးႏုိင္ခဲ့ေခ်။

ထုိ႔အတူ ကုလသမဂၢ မဟာမင္းႀကီး (UN High Representative) သည္လည္း နဂုိမူလ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး အစီအစဥ္က ဘယ္ေသာအခါမွ ထည့္သြင္း ေမွ်ာ္မွန္းမထားသည့္ ေဆာင္ရြက္မႈျဖင့္ လစ္ဟင္းေနသည့္ အာဏာကြက္လပ္ကုိ ျဖည့္ဆည္းရန္ ႀကိဳးပမ္းခဲ့သည္။ ၁၉၉၆ ႏွင့္ ၁၉၉၉ ခုႏွစ္မ်ားတြင္ က်င္းပခဲ့ၾကသည့္ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားတြင္ ေမွ်ာ္လင့္ထားသကဲ့သုိ႔ပင္ ပါတီအားလုံံးတုိ႔သည္  ရန္လုိၿပီး ပုိမုိအုပ္စုကြဲျပားေစသည့္ လူမ်ဳိးစု အသုိင္းအ၀န္းႏွင့္  မတူညီမႈအေပၚ အေျခခံ၍ မဲဆြယ္စည္း႐ုံးၾကသည္။ ၂၀၀၂ ခုႏွစ္တြင္ က်င္းပခဲ့သည့္ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားတြင္မူ ပုိမုိအစြန္းေရာက္သည့္ အမ်ဳိးသားေရး၀ါဒ အေျခခံ ေဘာ့စနီးယက္ႏွင့္ ဆာဘ့္ပါတီမ်ားဘက္ အေလးသာခဲ့သည္ကုိ ေတြ႔ရွိခဲ့ရသည္။ မည္သည့္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒကမွ ဤမွ်ေလာက္  အုပ္စုမ်ား အထင္ကရ ကြဲေနၾကသည့္  ေဘာ့စနီးယား ႏုိင္ငံတြင္ တုိင္းရင္းသား လူမ်ဳိးေပါင္းစုံ၏ ႏုိင္ငံေတာ္တခု ထူေထာင္ရန္အတြက္ အာမခံခ်က္ ေပးႏုိင္လိမ့္မည္မဟုတ္ဟု တခ်ဳိ႕က ျငင္းခ်က္ထုတ္ႏုိင္သည္။ သို႔ေသာ္လည္း ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ စည္းမ်ည္းမ်ားကုိ မျပင္မခ်င္း လူမ်ဳိးစုမ်ားအား အုပ္စုကြဲသြားရန္ ၀တ္ဆင္ေပးထားသည့္ ကုိယ္က်ပ္အက်ႌမွ လြတ္ေျမာက္ရန္ ေဘာ့စနီးယား ႏုိင္ငံသားမ်ားအတြက္ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ မရွိေခ်။ ကုိယ္စားလွယ္ေလာင္းမ်ားကုိ ဦးစားေပးအဆင့္မ်ား သတ္မွတ္ ေရြးခ်ယ္ေစသည့္ ဆန္းသစ္တီထြင္ထားေသာ ေရြးေကာက္ပြဲစနစ္မ်ား (Preference voting) ႏွင့္ ေဒသတခုတည္းကုိ အေျခမခံဘဲ ေဒသအမ်ားအျပားရွိ မဲဆႏၵရွင္မ်ား လုိလားေတာင့္တသည့္ မူ၀ါဒမ်ားကုိ အေျခခံ စည္း႐ံုးသိမ္းသြင္းသည့္ ပါတီမ်ားအား ဆုခ်ီးျမွင့္ျခင္းတုိ႔သည္ အုပ္စုမ်ားအၾကား ေစ့စပ္ညွိႏိႈင္းသည့္ အျပဳအမူတုိ႔ ျဖစ္ေပၚရန္ တြန္းအား ျဖစ္ႏုိင္သည္။ (ကုိယ္စားလွယ္ေလာင္းမ်ားကုိ ဦးစားေပးအဆင့္ သတ္မွတ္ ေရြးခ်ယ္သည့္ ေရြးေကာက္ပြဲစနစ္ ျဖစ္သည္။ ဦးစားေပး (၁)၊ ဦးစားေပး (၂)၊ ဦးစားေပး (၃) အစရွိသျဖင့္ သတ္မွတ္ေပးရသည္။)

ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္။

(အင္ဒ႐ူး ေရးႏုိးစ္ (Andrew Reynolds) သည္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု ေျမာက္ ကာ႐ုိလုိင္းနား တကၠသိုလ္၊ ခ်ာပယ္ေဟးလ္မွ ႏုိင္ငံေရးသိပၸံ တြဲဖက္ပါေမာကၡတဦး ျဖစ္သည္။ သူသည္ အာဖဂန္နစၥတန္ႏွင့္ ဆူဒန္ႏုိင္ငံမ်ား အပါအ၀င္ ႏုိင္ငံအမ်ားအျပားတြင္ ေ႐ြးေကာက္ပြဲ စနစ္မ်ားႏွင့္ ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ ေရးဆြဲေရးဆုိင္ရာ ကိစၥရပ္မ်ားအေပၚ ကြ်မ္းက်င္သူ အႀကံေပးအျဖစ္ ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။ သူ၏ ေနာက္ဆုံး ထုတ္ေ၀ခဲ့သည့္ စာအုပ္မွာ “The Architecture of Democracy: Constitutional Design, Conflict Management and Democracy (2002)” ျဖစ္သည္။)

တတြဲတည္း ေျပးဆြဲၿပီး ထိုင္ခံု လူမျပည့္ေပမယ့္ ႐ိုး႐ိုးတန္း လက္မွတ္ယူရင္ မတ္တပ္ရပ္ စီးရမွာျဖစ္ၿပီး အထက္တန္း လက္မွတ္ယူရင္ေတာ့ ထိုင္စီးရမယ္လို႔ ဆိုပါတယ္ (ဓာတ္ပံု – ေက်ာ္ခ / ဧရာဝတီ)

ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ ခရီးသြား သယ္ယူပို႔ေဆာင္ေရး ေလေၾကာင္း၊ ေရေၾကာင္း၊ ကုန္းေၾကာင္း ဒီ ၃ မ်ဳိးထဲမွာ ရပ္ေဝး၊ ရပ္နည္း ခရီးသည္ေတြ အသံုးမ်ားတာ ကုန္းလမ္းခရီးျဖစ္ၿပီး ကုန္းလမ္းခရီးမွာလည္း ကားနဲ႔ ရထားဟာ အဓိက အခန္းက႑က ပါဝင္ပါတယ္။ ဒီႏွစ္မ်ဳိးထဲကမွ မီးရထားကို ကုန္ပစၥည္းတင္ၿပီး အလြယ္တကူ သယ္ေဆာင္ႏိုင္ဖို႔နဲ႔ သက္ေသာင့္သက္သာ စီးနင္းလိုက္ပါႏိုင္ၾကဖို႔ အတြက္ကို ေရြးခ်ယ္ ၾကတာေတြလည္း ရွိပါတယ္။

၁၉၈၈ ခုႏွစ္ မတိုင္မီက ရထားသံလမ္း မိုင္ ၂၇၉၃ မိုင္ ေဖာက္လုပ္ခဲ့ၿပီး ၂၀၀၉ ခုႏွစ္၊ ဇန္န၀ါရီလအထိ ရထားသံလမ္းမိုင္ ၄၂၈၈ မိုင္အထိ ေဖာက္လုပ္ ၿပီးစီးခဲ့ၿပီျဖစ္ေၾကာင္းနဲ႔ ယခုအခါ ရထားလမ္းသစ္မ်ားကို National Railway Network အျဖစ္ စီမံကိန္းခ်ၿပီး တိုးခ်ဲ႕ ေဖာက္လုပ္ေနေၾကာင္း ရထားပို႔ေဆာင္ေရး ဝန္ႀကီးဌာနရဲ႕ ထုတ္ျပန္ခ်က္အရ သိရပါတယ္။ လက္ရွိမွာ ျမန္မာ့မီးရထားကို အရာထမ္း ၄၀၀ ေက်ာ္၊ အမႈထမ္း ၃ ေသာင္းေက်ာ္နဲ႔ လည္ပတ္လ်က္ရွိေၾကာင္း သိရပါတယ္။

ပုဂၢလိက လက္ေအာက္မွာျဖစ္တဲ့ ကားနဲ႔ ခရီးသည္ ပို႔ေဆာင္ေရးလမ္းေၾကာင္းဟာ အခုေနာက္ပိုင္းမွာ သူ႔ထက္ငါ ဝန္ေဆာင္မႈ အမ်ဳိးမ်ဳိး ျပဳလုပ္ေပးေနၾကေတာ့ ခရီးသည္ေတြအတြက္ ပိုမို အဆင္ေျပလာတာေတြ႔ရေပမယ့္ အစိုးရလက္ေအာက္မွာ ရွိတဲ့ ျမန္မာ့ မီးရထားလိုင္း တခ်ိဳ႕ကေတာ့ ထူးထူးျခားျခား တိုးတက္ေျပာင္းလဲမႈ မရွိတာ ေတြ႔ရပါတယ္။။

ရထားပို႔ေဆာင္ေရးဝန္ႀကီးဌာနက ျပဌာန္းထားတဲ့ ရည္ရြယ္ခ်က္နဲ႔ တာဝန္ (၁၁) ခ်က္ထဲမွာ “ခရီးသည္ႏွင့္ ကုန္စည္ပို႔ေဆာင္သူမ်ား စိတ္ခ်မ္းေျမ့ အဆင္ေျပေရး” နဲ႔ “မသမာမႈ ကင္းရွင္းပေပ်ာက္ေရး” ဆိုတဲ့ အခ်က္ႏွစ္ခ်က္ကို အတိအလင္း ထည့္သြင္း ျပဌာန္းထားေပမယ့္ ဒီအခ်က္ေတြကို မီးရထားလိုင္းတခ်ိဳ႕ ဝန္ထမ္းေတြ လိုက္နာ ေဆာင္ရြက္မႈ မရွိတာကို ႀကံဳေတြ႔ရပါတယ္။

မီးရထား ဝန္ထမ္းတခ်ိဳ႕ရဲ႕ အက်င့္ပ်က္ ျခစားမႈေတြဟာ ႏွစ္ေပါင္းၾကာျမင့္ခဲ့ၿပီျဖစ္တဲ့ ရန္ကုန္ ဘူတာႀကီးကေန ၂၀၀၀ ျပည့္ႏွစ္ ဝန္းက်င္ကမွ အသစ္ဖြင့္တဲ့ ပုံဂံ ကလို ဘူတာေတြအထိ ဘူတာ႐ုံးခန္းေတြမွာ အထိုင္တာဝန္က်ေနတဲ့ မီးရထား ဝန္ထမ္းတခ်ိဳ႕တင္ မကဘဲ သံလမ္းေတြေပၚမွာ ေျပးဆြဲ ခုတ္ေမာင္းေနတဲ့ ရထားတြဲေပၚက ဝန္ထမ္းေတြအထိ ကူးစက္ လႈိက္စားေနတုန္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ၿပီးခဲ့တဲ့လပိုင္းက ပုဂံ ဘူတာကေန ေနျပည္ေတာ္ကို တတြဲတည္းသာ ေျပးဆြဲတဲ့ ပုဂံ-ေနျပည္ေတာ္ အျမန္ရထားကို လက္မွတ္ ဝယ္ယူဖို႔အတြက္ ခရီးမထြက္မီ တရက္အလိုမွာ ပုဂံဘူတာမွာရွိတဲ့ ႐ုံပိုင္ရဲ႕႐ုံးခန္းကို ရထားအခ်ိန္နဲ႔ လက္မွတ္ေစ်း သြားစံုစမ္းခဲ့ပါတယ္။ ေနျပည္ေတာ္ အျမန္ရထားက မနက္ ၅ နာရီမွာ ပုဂံ ဘူတာက ထြက္မွာျဖစ္တဲ့အေၾကာင္းနဲ႔ ခရီးသည္ ဆင္းမယ့္ ၾကားဘူတာကို လက္မွတ္ခ က်ပ္ေငြ ၇၅၀ ျဖစ္ေၾကာင္း တရားဝင္ သတ္မွတ္ထားတဲ့ ေစ်းႏႈန္းစာရြက္ကိုပါ ေထာက္ျပပါတယ္။

ေနာက္တေန႔ ဘူတာသြားၿပီး ရထားလက္မွတ္ဝယ္တဲ့အခါ လက္မွတ္ေရာင္းတဲ့ ဝန္ထမ္းက “႐ိုး႐ိုးတန္း ယူမွာလား၊ အထက္တန္း ယူမွာလား၊ ႐ိုး႐ိုးတန္းယူရင္ ၁၅၀၀၊ အထက္တန္းယူရင္ ၃၀၀၀ က်မယ္။ ခင္ဗ်ားဆင္းမယ့္ ဘူတာက ရထားရပ္မယ့္ ဘူတာထဲမွာ မပါဘူး။ ရပ္ခ်င္ရင္ ရထားေမာင္းတဲ့လူနဲ႔ နားလည္မႈယူဖို႔အတြက္ လက္ဖက္ရည္ဖိုး ေပးရမယ္၊ ဘယ္လိုလဲ” ဆိုၿပီး ေမးေငါ့ကာ ေမးျမန္းပါတယ္။

လက္မွတ္ေစ်းႏႈန္းနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ယမန္ေန႔က လာေရာက္ စံုစမ္းထားေၾကာင္းနဲ႔ ေနျပည္ေတာ္ အျမန္ရထားက တတြဲပဲရွိတာမို႔ ဘယ္လိုျဖစ္လို႔ ႐ိုး႐ိုးတန္းနဲ႔ အထက္တန္းဆိုၿပီး ႏွစ္မ်ဳိးႏွစ္စား ရွိေနတာလဲလို႔ အဲဒီဝန္ထမ္းကို ျပန္ေမးေတာ့ “ရထားက တတြဲပဲေတာ့ မွန္တယ္၊ ႐ိုး႐ိုးတန္းယူရင္ေတာ့ မတ္တပ္ရပ္ စီးရမယ္၊ အထက္တန္းယူရင္ေတာ့ ထိုင္စီးရမယ္” လို႔ ဆုိပါတယ္။

ေနာက္ဆံုး ရထားအခ်ိန္နဲ႔ အစိုးရက သတ္မွတ္တဲ့ တရားဝင္ေစ်းႏႈန္းကို ႐ုံပိုင္ႀကီးထံမွာ ေမးျမန္းစံုစမ္းထားေၾကာင္း၊ ဆင္းမယ့္ ရထားဘူတာကလည္း ပုဂံကေန ၂ နာရီေက်ာ္သာ ေမာင္းရၿပီး မီးရထားဝန္ႀကီးဌာနရဲ႕ တရားဝင္ ရပ္ရခြင့္ရထားတဲ့ ဘူတာျဖစ္ေၾကာင္း ေျပာျပမွ အဲဒီ ရထားဝန္ထမ္းက မ်က္ႏွာခပ္တင္းတင္းနဲ႔ ရထားလက္မွတ္ေတြကို တရားဝင္ သတ္မွတ္ေစ်းႏႈန္းနဲ႔ တံဆိပ္ထုၿပီး ေရာင္းေပးပါတယ္။

ရထားေပၚေရာက္ေတာ့ တတြဲလံုးမွာ ခရီးသည္ ၁၅ ေယာက္ေလာက္သာ ပါၿပီး ထိုင္ခံုေတြဆိုရင္ လူမပါလို႔ အိပ္ခ်င္ရင္ေတာင္ လွဲအိပ္ၿပီး လိုက္လို႔ရတဲ့ အေနအထားကို ေတြ႔ရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ “႐ိုး႐ိုးတန္းယူရင္ေတာ့ မတ္တပ္ရပ္ စီးရမယ္၊ အထက္တန္းယူရင္ေတာ့ ထိုင္စီးရမယ္” ဆိုတဲ့ လက္မွတ္ေရာင္း ဝန္ထမ္းရဲ႕ စကားကုိ နားမလည္ႏိုင္ေအာင္ ျဖစ္ရပါတယ္။ ရာသီဥတု ေအးတာတာေၾကာင့္ ရထားစီး ခရီးသည္ေတြက ျပတင္းတံခါးေတြကို ေလမဝင္ေအာင္ အားလံုးပိတ္ထားၾကၿပီး အက်ႌထူထူေတြလည္း ဝတ္ထားၾကပါတယ္။

ပုဂံဘူတာက အထြက္မွာ ရထားက စက္ႏႈိးၿပီး ေမာင္းလို႔ မထြက္တဲ့အတြက္ ရထားတြဲရဲ႕ အလယ္လူသြားလမ္းကို ဖြင့္ၿပီးေတာ့ လီဘာလို အရာဝတၳဳကို ရထားဝန္ထမ္းတေယာက္က ေျခေထာက္နဲ႔ နင္းၿပီး ေက်ာက္ပန္းေတာင္း ဘူတာေက်ာ္တဲ့အထိ ခက္ခက္ခဲခဲ ေမာင္းေနရတာကိုေတြ႔ရပါတယ္။

ပုဂံ-ေနျပည္ေတာ္ အျမန္ရဲ႕ အတြင္းနံရံမွာ ကပ္ထားတဲ့ စာတန္းတခုကေတာ့ “ခရီးသြားျပည္သူမ်ား စိတ္ခ်မ္းေျမ့စြာ သြားလာႏိုင္ေရးအတြက္ တြဲအတြင္း အမႈိက္စြန္႔ပစ္ျခင္း၊ ကြမ္းတံေတြးေထြးျခင္း၊ ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းမ်ား မျပဳလုပ္ၾကပါရန္ ေမတၱာရပ္ခံ အပ္ပါသည္” လို႔ေရးထားတဲ့ စည္းကမ္းခ်က္ သတိေပးစာကို ေတြ႔မိပါတယ္။

ဒါေပမယ့္ ရထားေပၚမွာ ပါလာတဲ့ တာဝန္က် မီးရထားဝန္ထမ္း ၅ ေယာက္စလံုးက အဲဒီစည္းကမ္းခ်က္ေတြကို အကုန္ဆန္႔က်င္ ေနထိုင္ေနတာ ေတြ႔ရပါတယ္။ တြဲတံခါးေတြ ပိတ္ထားတဲ့တြက္ ရထားတစီးလံုး မီးရထားဝန္ထမ္းေတြရဲ႕ ေဆးလိပ္မီးခိုးေတြန႔ဲ မႊန္ထူေနပါတယ္။ ေလွ်ာက္လမ္း အဖံုးကိုဖြင့္ၿပီး ရထားကို ေမာင္းႏွင္ေနရတဲ့အတြက္ ရထားခုတ္သံေတြက အဲဒီ အေပါက္ကေနတဆင့္ တတြဲလံုး ဆူညံေနပါတယ္။

မီးရထားစီး အေတြ႔အႀကံဳက ဒီေလာက္နဲ႔တင္ မၿပီးေသးပါဘူး။ ရန္ကုန္-ပုဂံ အျမန္ ရထားလက္မွတ္ကို ရန္ကုန္ ဘူတာႀကီးမွာ ဝင္ဝယ္တဲ့အခါ ရန္ကုန္ကေန ပုဂံအထိ လူတဦးလွ်င္ ႐ိုး႐ိုးတန္းကို ၃၀၀၀ က်ပ္၊ ဒုတိယတန္းကို ၆၀၀၀ က်ပ္နဲ႔ အထက္တန္းကို ၁၂၀၀၀ က်ပ္ႏႈန္း ေရာင္းေပးတဲ့အေၾကာင္းနဲ႔ အသက္ ၃ ႏွစ္အထက္ ကေလးေတြကို ကေလး လက္မွတ္ တေစာင္ ၆၀၀၀ က်ပ္ႏႈန္းနဲ႔ ျဖတ္ရမယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

ဒါေပမယ့္ ကေလးလက္မွတ္ဟာ ထိုင္ခံုမေပးဘူးလို႔ ဆိုပါတယ္။ ထိုင္ခံုလိုခ်င္ရင္ေတာ့ လူႀကီးလက္မွတ္ ျဖတ္ရမယ္လို႔ သတ္မွတ္ထားေၾကာင္း လက္မွတ္အေရာင္းဝန္ထမ္းေတြက ေျပာပါတယ္။

ဒီရထားလမ္းေၾကာင္းေတြကို သိကၽြမ္းေနတဲ့ ကုန္သည္ေတြနဲ႔ တျခားခရီးသည္ အမ်ားစုကေတာ့ ႐ိုး႐ိုးတန္း လက္မွတ္ေတြကိုပဲ ျဖတ္ၾကၿပီး ရထားေပၚေရာက္မွ ဒုတိယတန္းနဲ႔ အထက္တန္းတြဲေတြက တြဲေစာင့္ေတြ၊ လက္မွတ္စစ္ေတြကို ေငြေပးညွိႏိႈင္းၿပီး စီးၾကတာ မ်ားေၾကာင္း သိရပါတယ္။

ရန္ကုန္-ပုဂံ အျမန္ရထားက ရထားစက္ေခါင္း အပါအဝင္ ၈ တြဲေလာက္ ရွိပါတယ္။ အထက္တန္းတြဲကို စီးတဲ့လူက အနည္းဆံုးျဖစ္ၿပီး ဒုတိယ အနည္းဆံုးကေတာ့ ဒုတိယတန္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ခရီးသည္ အမ်ားဆုံး ႀကိတ္တိုးၿပီး စီးေနၾကတာကေတာ့ ႐ိုး႐ိုးတန္းမွာပဲ ေတြ႔ရပါတယ္။

ရန္ကုန္-ပုဂံ အျမန္ အထက္တန္းတြဲေပၚရဲ႕ နံရံမွာေတာ့ “မူးယစ္ေဆးဝါး၊ ေဆးလိပ္နဲ႔ အရက္ေသစာ ေသာက္စားျခင္း မျပဳရ” ဆိုတဲ့ သတိေပးခ်က္ေတြ ေတြ႔ျမင္ရေပမယ့္ အဲဒီစာတမ္းေတြရဲ႕ေအာက္မွာ အုပ္စုဖြဲ႔ၿပီး အရက္ထိုင္ေသာက္ ေနၾကတာကေတာ့ ရထားတြဲက ဝန္ထမ္းေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

အထက္တန္းက ထိုင္ခံုေတြေကာင္းတဲ့အတြက္ တျခား အတြဲေတြမွာ တာဝန္က်သူေတြကလည္း အထက္တန္းတြဲမွာ စုၿပီးေသာက္ေနၾကရင္း ရထားလမ္းေဘး တေလွ်ာက္မွာ ေတြ႔ရတဲ့ မိန္းကေလးေတြကိုလည္း ယိသဲ့သဲ့နဲ႔ လွမ္းလွမ္းၿပီးလည္း ေအာ္ဟစ္ ေနာက္ေျပာင္ၾကပါေသးတယ္။

ျမန္မာ့ မီးရထားဝန္ႀကီးဌာနကေတာ့ သူတို႔ ျပဌာန္းထားတဲ့ “ခရီးသည္ႏွင့္ ကုန္စည္ပို႔ေဆာင္သူမ်ား စိတ္ခ်မ္းေျမ့ အဆင္ေျပေရး” နဲ႔ “မသမာမႈ ကင္းရွင္းပေပ်ာက္ေရး” ဆိုတဲ့ အခ်က္ေတြကို ေအာက္ေျခ ဝန္ထမ္းေတြ လိုက္နာလာေအာင္ မစြမ္းေဆာင္ႏိုင္တာ ေတြ႔ရပါတယ္။

သမၼတ ဦးသိန္းစိန္အစိုးရ တာဝန္ယူၿပီးတဲ့ေနာက္ ေကာင္းမြန္တဲ့အုပ္ခ်ဳပ္မႈစနစ္နဲ႔ သန္႔ရွင္းတဲ့ အစုိးရျဖစ္ေပၚေရးအတြက္ အစိုးရ အဖြဲ႔အစည္းေတြအတြင္း အဂတိ တရားကင္းရွင္းေရးနဲ႔ လာဘ္ေပးလာဘ္ယူမႈေတြ ပေပ်ာက္ေစေရး အတြက္ ဆိုၿပီး “လာဘ္ေပး လာဘ္ယူမႈ အေရးယူေဆာင္ရြက္ေရး ေကာ္မတီ” ကို ဒုသမၼတ ေဒါက္တာ စိုင္းေမာက္ခမ္းက ဦးေဆာင္ၿပီး အစိုးရအဖြဲ႔ဝင္ ၉ ဦးနဲ႔ ယခုႏွစ္ အေစာပိုင္းမွာ ဖြဲ႔စည္းခဲ့ပါတယ္။

သမၼတ ဦးသိန္းစိန္ကေတာ့ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရးေတြကို ေတာက္ေလွ်ာက္ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ေနၿပီး ျပည္သူနဲ႔ တိုက္႐ိုက္ ထိေတြ႔ရတဲ့ အစိုးရ ဝန္ထမ္းေတြ အေနနဲ႔ ျပည္သူနဲ႔ ဆက္ဆံရာမွာ အေရးအႀကီးဆံုး ျဖစ္တယ္လို႔ ေျပာခဲ့ဖူးပါတယ္။ သမၼတ ဦးသိန္းစိန္က ဒီလို ညႊန္ၾကားေနေပမယ့္လည္း ဝန္ႀကီးဌာနေတြရဲ႕ အဆင့္ဆင့္တိုင္းမွာေတာ့ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈေတြအတိုင္း လိုက္နာေအာင္ မလုပ္ေဆာင္ႏိုင္ေသးတာ၊ အာဏာစက္ မထိေရာက္ေသးတာ ေတြ႔ေနရဆဲ ျဖစ္ၿပီး အခု ျမန္မာ့ မီးရထား ဝန္ထမ္းတခ်ိဳ႕ရဲ႕ စည္းကမ္းပ်က္မႈမ်ိဳးကို နမူနာအျဖစ္ ေတြ႔ျမင္ေနရဆဲပါ။

ဒဟပ္ပင္ ေရနံေမွာ္ …၊ မေကြးတုိင္းေဒသႀကီး ထဲက မင္းလွၿမိဳ႕နဲ႔ဆိုရင္ ၂၂ မိုင္ေလာက္ အကြာမွာ ရိွတယ္၊ မင္းလွ – သရက္ အေ၀းေျပး ကားလမ္းေပၚမွာ ဆုိေပမယ့္ အဲဒီေနရာေတြက တရားဥပေဒ စိုးမိုးမႈ ကင္းမဲ့ေနတဲ့ ေနရာလို႔ ျမန္မာ့ေရနံနဲ႔ သဘာ၀ ဓာတ္ေငြ႕ လုပ္ငန္းက တာ၀န္႐ွိတဲ့သူ ကိုယ္တိုင္က ေျပာခဲ့ပါတယ္။

ပုဒ္မ ၁၄၄ ထုတ္ျပန္ထားလို႔ ေရနံစိမ္း ေမွာင္ခိုလုပ္တဲ့သူေတြကို ဥပေဒအရ အျပစ္ေပးမယ္လို႔ ေရနံေမွာ္ အ၀မွာ ဆိုင္းဘုတ္ တင္ထားတာ ေတြ႕ရတယ္။

“က်ေနာ္တို႔ အုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္မွာ အရင္က ႐ွိခဲ့တာ ထန္းကိုင္း ေရနံလုပ္ကြက္နဲ႔ ဒဟပ္ပင္ ေရနံလုပ္ကြက္ ၂ ခု႐ွိခဲ့တယ္။ အခုေတာ့ က်ေနာ္တို႔နဲ႔ တြဲလုပ္တဲ့ ကုမၸဏီလည္း ျပန္ေျပးၿပီ။ က်ေနာ္တို႔လည္း ဘာမွ အလုပ္မလုပ္ေတာ့ဘူး။ ေရနံ လုပ္ကြက္ ကေတာ့ ႐ွိေနေသးတယ္။ တရားမ၀င္ လုပ္ေနတာ” လို႔ မင္းလွၿမိဳ႕နယ္ ထန္းကိုင္း႐ြာမွာ အေျခစိုက္ထားတဲ့ ျမန္မာ့ေရနံနဲ႔ သဘာ၀ဓာတ္ေငြ႕ လုပ္ငန္း (MOGE) ရဲ႕ ဒုတိယ အင္ဂ်င္နီယာက ေျပာပါတယ္။

လြန္ခဲ့တဲ့ ၂ ႏွစ္ေက်ာ္ ကေတာ့ ဒီေနရာက ျမန္မာ့ေရနံနဲ႔ သဘာ၀ဓာတ္ေငြ႕လုပ္ငန္း (MOGE) နဲ႔ ပုဂၢလိက ကုမၸဏီတုိ႔ အက်ိဳးတူ ပူးေပါင္းလုပ္ရာကေန တြင္းသမားေတြဆီက ေရနံစိမ္း၀ယ္တဲ့အခါ ေစ်းႏွိမ္ၿပီး ေမွာင္ခိုသမားေတြကို ေစ်းျမင့္ျမင့္နဲ႔ ျပန္ေရာင္း၊ တြင္းသမားေတြက ေမွာင္ခိုသမားေတြဆီမွာ သြားေရာင္းျပန္ေတာ့လည္း ဖမ္းဆီးခံရတာနဲ႔ ေရနံစိမ္း တြင္းသမားေတြက မခံမရပ္ႏိုင္ေတာ့ဘဲ ျပႆနာတက္ရာကေန ကုမၸဏီရံုးခန္းကို မီး႐ိႈ႕တဲ့ အဆင့္ထိ ျဖစ္ခဲ့ရတယ္လို႔ သိရတယ္။

အခုအခ်ိန္မွာ ေဒသအႏွံ႔က လာတူးတဲ့ သူေတြေရာ၊ ေရနံစိမ္း ေရာင္း၀ယ္ေနၾကတဲ့ သူေတြနဲ႔ တကယ့္ကို ႐ြာအႀကီးႀကီးျဖစ္ေန ၿပီ။ ရန္ျဖစ္လို႔ ဘယ္ကိုမွ တိုင္စရာ မလိုေတာ့သလို၊ ျဖစ္တိုင္းလည္း အနည္းဆံုးက ဓားခုတ္မႈပဲ။ အဲဒီ ေနရာမွာ ဘာ လိုခ်င္သလဲ … အရက္၊ မိန္းမ၊ မူးယစ္ေဆး အစံုရတယ္လုိ႔ ေဒသခံေတြက ေျပာၾကတယ္။

ဒီေရနံေမွာ္က ျမကင္းေတာင္ကို ဗဟိုျပဳလို႔ ၂၅ မိုင္ေလာက္အထိ က်ယ္တယ္။ ေရနံစိမ္း တူးၾကတဲ့ ေနရာမွာလည္း လက္တြင္းေရာ၊ စက္တြင္းပါ ႐ွိတယ္။

“ဒီေနရာမွာ အခုဆိုရင္ တြင္းေပါင္း ၄ ေသာင္းခြဲေက်ာ္ ႐ွိေနၿပီ။ ဒီမွာ တူးေနၾကတဲ့ သူေတြကလည္း ေဒသအစံုပဲ။ လူစံုတဲ့ အတြက္လည္း ျပႆနာေတြက အစံုပဲ။ ဒါေပမယ့္ ကိုယ့္အလုပ္ ကိုယ္လုပ္၊ သူမ်ားေတြ ဘာျဖစ္ေနေန ၀င္မပါရင္ ၿပီးတာပဲ ” လို႔ ထန္းကိုင္း႐ြာက ဒဟပ္ပင္ ေရနံေမွာ္မွာ ေရနံစိမ္းလာ တူးေနတဲ့ ကိုေသာ္ဇင္က ေျပာျပတယ္။

လက္တြင္းတတြင္းကို တူးမယ္ဆိုရင္ ေျမ႐ွင္ကို ေပးရတာက က်ပ္ ၁ သိန္းကေန ၁၅ သိန္း ၀န္းက်င္ေလာက္ အထိ႐ွိတယ္။ ေရနံထြက္တဲ့အေပၚ မူတည္တယ္။ ဒဟပ္ပင္က တြင္းတတြင္းမွာ တရက္ကို အနည္းဆံုး ၃ ဂါလံကေန ၅ ဂါလံပံုး ၁ ပံုး၊ ၃ ပံုး၊ ၁ ေပပါစည္ စသျဖင့္၊ တခ်ိဳ႕တြင္းေတြဆို တရက္ထဲမွာ ၂၅ ေပပါ ထြက္တာမ်ိဳးလည္း႐ွိတယ္လုိ႔ သာစည္ဘက္ကေန ေရနံလာ တူးတဲ့ ကိုမင္းကိုလတ္က ဆုိတယ္။

ေရနံစိမ္းထြက္လာတဲ့ တြင္းေပၚမူတည္လို႔ ေရာင္း၀ယ္လို႔လည္း ရတယ္။ ေရနံစိမ္းထြက္တဲ့ ႏႈန္းေပၚမူတည္လို႔ တူးၿပီးသား တြင္း ၁ တြင္း ကို က်ပ္ ၃ သိန္းကေန သိန္း ၁၂၀ ေလာက္အထိ ေစ်းေပါက္တယ္။

“က်ေနာ္တို႔လို ေဒသခံတြင္းတူး၊ ေရနံစိမ္း ခပ္သမားေတြက တေန႔မွ ပ်မ္းမွ် တေသာင္းက်ပ္ ဆိုတာေလာက္ပဲ။ တကယ္ ခ်မ္းသာတာက ေငြ႐ွင္ေၾကး႐ွင္ေတြျဖစ္တဲ့ အ၀ယ္ဒိုင္္ေတြ” လို႔ သာစည္ၿမိဳ႕နယ္ကေန ဒဟပ္ပင္မွာ ေရနံစိမ္း လာတူးေနတဲ့ ကိုမင္းကိုလတ္က ေျပာျပတယ္။

မင္းလွနယ္ တ၀ိုက္မွာ ႐ြာေသးေသးေလးေတြ ကအစ ေပါင္းလိုက္ရင္ ေရနံေမွာ္ေပါင္းက ၁၀၀ ေက်ာ္႐ွိတယ္။ တခ်ိဳ႕ေနရာ ေတြက ေရလမ္းနဲ႔ နီးလို႔ ေရလမ္းကေန သယ္ၾကသလို တခ်ိဳ႕ ေရနံေမွာ္ေတြကေတာ့ အေ၀းေျပး ကားလမ္းကေနပဲ သယ္ ၾကပါတယ္။ ထြက္သမွ် ေရနံစိမ္းေတြကို မံု႐ြာမွာ သြားျပန္ ေရာင္းၾကတယ္။ အဲဒီေနရာမွာ ေရနံခ်က္စက္႐ံု ၁၀ ႐ံု ေလာက္ ႐ွိတယ္။

ဒီေဒသ တ၀ိုက္က ထြက္သမွ် ေရနံစိမ္းေတြကို ကုန္းလမ္းကေန သယ္မယ္ဆိုရင္ ထန္းကိုင္း႐ြာက MOGE ႐ံုးခန္းေ႐ွ႕ကေနပဲ သယ္ယူေနၾကတာပါ။ တေန႔ ကို အနည္းဆံုး ေရနံစိမ္း စည္ေပါင္း ၁၀၀ ေက်ာ္ေလာက္ ထြက္ေနတယ္လုိ႔ သိရတယ္။

“ကုန္းလမ္းကထြက္တဲ့ ေရနံစိမ္းသယ္ ကားေတြက ဒီကေနပဲ ျဖတ္သြားတာပါ။ ဒါေပမယ့္ က်ေနာ္တို႔မွာက ဖမ္းပိုင္ခြင့္မ႐ွိ ပါဘူး။ ေန႔တိုင္းျမင္ေနရတာပဲ။ ဒါေတြ လုပ္ရမွာက လံုၿခံဳေရးအပိုင္းက လုပ္ရမွာ” လုိ႔ ထန္းကိုင္း႐ြာက MOGE ရဲ႕ တာ၀န္႐ွိသူ တဦးက ေျပာျပတာပါ။

ထန္းကိုင္း႐ြာက မင္းလွၿမိဳ႕နဲ႔ဆိုရင္ ၇ မိုင္ေလာက္ ေ၀းတယ္။ ထန္းကိုင္း ေရနံလုပ္ကြက္ ဆိုတာလည္း လြန္ခဲ့တဲ့ ၁၉၉၆ ခုႏွစ္ မတိုင္ခင္က ေဒသခံေတြ စမ္းတူးရာကေန ေရနံစိမ္း ထြက္လာခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီအခါၾကေတာ့ MOGE က ေျမေတြ သိမ္းယူလို႔ ပုဂၢလိက ကုမၸဏီေတြနဲ႔ အက်ိဳးတူ ေရနံစိမ္းထုတ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေဒသခံ လယ္သမားေတြကိုေတာ့ ဘာမွ အက်ိဳးအျမတ္မေပးခဲ့ဘူးလို႔ သိရတယ္။

တခ်ိဳ႕ဆို ေရနံတူးထားတဲ့ တြင္းဖိုးေတြေတာင္ ဆံုး႐ံႈးလုိက္ၾကရတယ္။ တြင္းစတူးတဲ့ အခ်ိန္ကေန ေရနံစိမ္းထြက္တဲ့အထိ ကုန္က်စရိတ္က အနည္းဆံုး က်ပ္ ၂ သိန္းခြဲေလာက္႐ွိတဲ့အတြက္ လုပ္အား ဆံုး႐ံႈး႐ံုတင္ မကဘူး၊ လယ္လဲဆံုး၊ ေရနံစိမ္း ထြက္တယ္ ဆိုလို႔ တြင္းတူးခဲ့တဲ့အတြက္ တခ်ိဳ႕ဆို ပိုင္ဆုိင္ထားတဲ့ ႏြားေတြပါ ဆံုးခဲ့ၾကတယ္။

အဲဒီလို ဆံုးခဲ့တာကို မေက်နပ္လို႔ သမၼတ ဦးသိန္းစိန္ အစိုးရ တက္လာတဲ့ေနာက္မွာ အဆင့္ဆင့္ တိုင္ၾကားခဲ့တဲ့အတြက္ ဒီႏွစ္ ဧၿပီလမွာ MOGE က လယ္ေတြကို ျပန္ေပးခဲ့တယ္။ ဒါေပမယ့္ နဂိုေရနံတြင္းေတြ ႐ွိေနတာေၾကာင့္ ဒီေဒသတ၀ိုက္ ႐ြာေတြက လာခပ္ၾကတာပါပဲ။ MOGE က လယ္ေတြ ျပန္ေပးေပမယ့္ လယ္ယာေျမမွာ ေရနံစိမ္း တူးခြင့္မေပးေတာ့ဘူး၊ ႐ွိၿပီးသားတြင္း ေပါက္ေတြကိုလည္း လယ္ပိုင္႐ွင္ေတြက ကိုယ့္ဘာသာ ျပန္ပိတ္ရမယ္လို႔ အမိန္႔ထုတ္ခဲ့ေၾကာင္း သိရတယ္။

အဲဒီေတာ့ ေရနံစိမ္း လာခပ္တဲ့သူေတြနဲ႔ တြင္းေပါက္ ပိတ္တဲ့သူေတြ ပဋိပကၡျဖစ္ၾက၊ ထပ္မပိတ္ရဲေတာ့ဘဲ သက္ဆိုင္ရာကို စာတင္ၾက ဆုိေပမယ့္ ဒီေန႔အထိ ဘာမွ ထူျခားမလာေသးပါဘူး။ လယ္လည္း စိုက္လို႔မရ၊ ကိုယ္ပိုင္တဲ့လယ္က ေျမ သယံဇာတ ကိုလည္း အက်ိဳးမခံစားရနဲ႔ လယ္သမားေတြက ဒုကၡေရာက္ၾကရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

“ပြင့္ပြင့္လင္းလင္း ေျပာရရင္ သူမ်ားေတြ ေရနံစိမ္းခပ္စားေနသလို က်ေနာ္တို႔လည္း အက်ိဳးခံစားခ်င္တယ္။ လယ္ျပန္ေပးတဲ့ အခ်ိန္မွာ … ေရနံစိမ္းမတူးရတဲ့၊ တူးေန၊ ခပ္ေနတဲ့ သူေတြဆီကလည္း တြင္းခမရဘူး။ သူတို႔လုပ္ေတာ့ လယ္လည္း စိုက္မရ ဘူး။ က်ေနာ္တို႔က အခါခါ နာေနရတဲ့ဘ၀ေတြပါ” လို႔ ထန္းကိုင္း႐ြာသား ကိုေအာင္မိုးဟိန္းက ေျပာတယ္။

ထန္းကိုင္း႐ြာရဲ႕ ေရနံေမွာ္က တရားမ၀င္ တူးေနၾကတာ ျဖစ္တဲ့အျပင္ လာတူးတဲဲ့သူေတြရဲ႕ ခါးမွာက ဓားေတြ အဆင္သင့္ ပါေနတယ္။ ေတာဓေလ့မို႔ ဓားေဆာင္ထားတာ ဆိုေပမယ့္ အဲဒီလို လယ္ပိုင္႐ွင္ေတြနဲ႔ ပဋိပကၡ ျဖစ္တဲ့အခ်ိန္အတြင္း ဓားခုတ္မႈ ၃ ခု ျဖစ္ခဲ့ပါေသးတယ္။

“က်မတို႔က ၿမိဳ႕နယ္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမႉးကို သြားေျပာေတာ့ သူက အထက္ကို တင္ျပထားတယ္၊ ေစာင့္ပါဦးတဲ့။ က်မတို႔က ထြန္တံုးနဲ႔ ေစာင့္ေနရမွာလား၊ ေရနံတြင္းတူးတဲ့ သံပိုက္နဲ႔ ေစာင့္ေနရမွာလားလို႔ ျပန္ေျပာလိုက္တယ္” လို႔ ထန္းကိုင္း႐ြာက ေဒသခံ ကိုေက်ာ္မင္းလတ္က ဆိုတယ္။

ဒါေၾကာင့္ပဲ ထန္းကိုင္း႐ြာ ဇာတိျဖစ္ေပမယ့္ ဒဟပ္ပင္ ေရနံေမွာ္မွာ လာလုပ္ေနရတဲ့ အေၾကာင္း ကိုေသာ္ဇင္က ေျပာပါတယ္။ တကယ္လို႔မ်ား ထန္းကိုင္း႐ြာမွာသာ ေရနံတူးပိုင္ခြင့္ ရမယ္ဆိုရင္ ကိုယ့္ရြာမွာပဲ ကိုယ္လုပ္ခ်င္တယ္လို႔ သူက ဆက္ေျပာတယ္။

အဲဒါတင္ မကဘူး။ တရားမ၀င္တဲ့ ေရနံေမွာ္ တခုျဖစ္တဲ့ မင္းလွၿမိဳ႕နဲ႔ ၂၈ မိုင္ေ၀းတဲ့ ေရနံမ ေရနံေမွာ္ဆိုရင္ ဧၿပီလ ၃ ရက္ ေန႔က မီးေလာင္ခဲ့တဲ့ အတြက္ ေနအိမ္ ၁၀၀ ေက်ာ္ မီးထဲပါ ပ်က္စီးခဲ့တယ္။

အဲဒီေရနံမ ေရနံေမွာ္ဆိုရင္ ႐ြာထဲက အိမ္၀ိုင္းတိုင္းလိုလို ေရနံစိမ္း တူးေနၾကတာကို ေတြ႕ရတယ္။ မီးစေလာင္တာက ေရနံ စိမ္းခပ္ခြက္ရဲ႕ ေအာက္ေျခ အဆုိ႔႐ွင္ကို ျပင္ရာကေန စေလာင္တာ ျဖစ္ေပမယ့္ အိမ္တိုင္းလိုလိုမွာ ေရနံစိမ္း ေလွာင္ထားတဲ့ အတြက္ မီးက ထိန္းမႏိုင္ ျဖစ္ခဲ့တာလို႔ ေရနံမ႐ြာ အျပင္ဘက္မွာ ေရနံစိမ္းအ၀ယ္ဒိုင္ ဖြင့္ထားတဲ့ ေရနံစိမ္းကုန္သည္ တဦးက ေျပာျပတယ္။

“ဒီေမွာ္မွာက ေျမ႐ွင္နဲ႔ အဆင္ေျပရင္ ႀကိဳက္သလို တူးလို႔ရတယ္။ ထြက္သမွ် ေရနံေတြကိုလည္း ကိုယ္ႀကိဳက္တဲ့ အ၀ယ္ဒိုင္မွာ သြားေရာင္းလို႔ ရတယ္။ ဘယ္သူမွ မဖမ္းဘူး။ ဆီေရာင္း၀ယ္တာလည္း သူ႔လိုင္းေၾကးနဲ႔သူ ေပးလိုက္ရင္ အဆင္ေျပတယ္” လို႔ အဲဒီ ေရနံစိမ္းကုန္သည္က ဆုိပါတယ္။

ေရနံစိမ္း ကုန္သည္ေတြအေနနဲ႔ တလကို ဌာနေပါင္းစံု အတြက္ က်ပ္ ၃ သိန္းခြဲ၊ ရပ္ကြက္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမႉး အတြက္က တလကို က်ပ္ ၃ ေသာင္း၊ တျခား ဌာနဆိုင္ရာက ၀န္ထမ္းေတြရဲ႕ လူမႈေရးအရ ျပန္ၾကည့္ရတာေတြနဲ႔ ဆိုရင္ တလကို က်ပ္ ၅ သိန္း ေလာက္ ကုန္တယ္။ ေနာက္ထပ္ ဆီေဘာက္ဆာ တစီးထြက္တာနဲ႔ ကုန္သည္ေတြက ဌာနအားလံုးအတြက္ က်ပ္ ၂ သိန္း ၄ ေသာင္း ေပးရတယ္။

ေရနံစိမ္းကို တရား၀င္ တင္ဒါနဲ႔ သြားမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ဆီေဘာက္ဆာ တစီးစာ တင္ဒါတေစာင္ကို က်ပ္ ၇ သိန္းေပး ရတယ္။ ဆီေဘာက္ဆာပိုင္႐ွင္ေတြက ေဘာက္ဆာတစီးကို မံု႐ြာအထိအေရာက္ လမ္းမွာ ႐ွင္းသြားဖို႔ လုိင္းေၾကး က်ပ္ ၄ သိန္း ၉ ေသာင္းကို ကားပိုင္႐ွင္က ထည့္ေပးလိုက္ရတယ္။ ဒါ ယာဥ္ေမာင္းရဲ႕ ေမာင္းေၾကးနဲ႔ ယာဥ္ေနာက္လုိက္ေၾကး မပါေသးဘူး။

ဒါေၾကာင့္လည္း ဒီေလာကမွာ ေရနံစိမ္း ကုန္သည္တိုင္းက ကိုယ္ပိုင္ ေဘာက္ဆာကားေတြနဲ႔ပဲ လုပ္ေနၾကတာ မ်ားတယ္။ သယ္တဲ့ကား သက္သက္ လုပ္စားရင္ သိပ္တြက္ေျခ မကိုက္ဘူးလို႔ သိရတယ္။

“က်ေနာ္တို႔ လမ္းေၾကာင္းေၾကးကို ဒီ႐ြာက ရဲကိုပဲ ေပးလိုက္ရတယ္။ သူကတဆင့္ သက္ဆိုင္ရာ ဌာနေတြကို ခြဲေ၀ေပးတယ္။ ဟိုးအရင္ ကေတာ့ ဘယ္ဌာနအတြက္ ဘယ္ေလာက္ဆိုတာ ျပေသးတယ္။ ဒီေနာက္ပိုင္းေတာ့ မျပေတာ့ဘူး” လို႔ ေရနံမ ႐ြာက အမည္မေဖာ္လိုတဲ့ ဆီကုန္ သည္တဦးက ဆိုတယ္။

မင္းလွၿမိဳ႕နဲ႔ ၃၂ မိုင္သာ ေ၀းတဲ့ ရေနာင္မုန္း ေရနံေမွာ္ဆိုရင္ အခုအခ်ိန္ထိ MOGE ကေန ပုဂၢလိက ကုမၸဏီကို လုပ္ပိုင္ ခြင့္ေပးထားတဲ့ တရား၀င္ ေနရာ။ တူးခ်င္တဲ့သူေတြက ေျမယာ႐ွင္ေတြနဲ႔ညိႇၿပီး လာတူးလို႔ ရတယ္။ ထြက္သမွ် ေရနံကိုလည္း ကုမၸဏီက ကာလေပါက္ေစ်းထက္ သိပ္မႏွိမ္ဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ဒီေနရာက တကယ့္ကို ေအးခ်မ္းတယ္လို႔ တြင္းပိုင္ရွင္ေတြက ေျပာၾကတယ္။

တြင္းပိုင္႐ွင္ေတြကလည္း ေျမတူး အငွားလိုက္တဲ့သူေတြကို ငွားတယ္၊ ထြက္သမွ် ေရနံစိမ္းကိုလည္း ခပ္ဖို႔ ေန႔စားငွားတဲ့သူ ငွားတယ္။ ကိုယ္တိုင္လုပ္တဲ့သူ လုပ္တယ္။ အမ်ိဳးမ်ိဳး႐ွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဘာျပႆနာမွ မျဖစ္ၾကဘူး။

ေျမတူးသူ ငွားတာကလည္း ေျမအနက္ေပၚ မူတည္တယ္။ အနက္ေပ ၇၀၀ ၀န္းက်င္ဆိုရင္ က်ပ္ ၈ သိန္းေလာက္ ေပးရတယ္။ အဲဒီထက္ ပိုနက္ရင္ ေၾကးပိုထပ္ရတယ္။

“ေရနံတြင္း တတြင္း တူးေတာ့မယ္ဆိုရင္ ေျမ႐ွင္ကို ညိႇတဲ့အခါ သူ႔ေျမကြက္ ၀န္းက်င္မွာ ေရနံဘယ္ေလာက္ ထြက္သလဲဆိုတဲ့ အေပၚ မူတည္လို႔ က်ပ္ ၁ သိန္းကေန ၆ သိန္းေက်ာ္ ႐ွိတယ္။ တြင္းတူးတာလည္း စက္နဲ႔တူးေတာ့ တရက္ပဲၾကာတယ္” လုိ႔ ရေနာင္မုန္းက တြင္းပိုင္႐ွင္ ဦးထြန္းျမင့္က ေျပာျပတယ္။

ေရနံစိမ္း ခပ္တဲ့သူေတြ ငွားရင္လည္း တရက္ကို က်ပ္ ၅ ေထာင္ ေပးရတယ္။ အခုဆိုရင္ တြင္းတူးတဲ့ ေနရာက ရေနာင္မုန္း ႐ြာရဲ႕ အနီးနားက ရြာေတြအထိ တူးေနၾကၿပီ။ အားလံုးကေတာ့ လုပ္ခြင့္ ပါမစ္ရထားတဲ့ ကုမၸဏီကိုပဲ ေရာင္းရတယ္။ ည ဘက္မွာ ဆိုရင္ေတာ့ ေရနံမ ဘက္ကို ခုိးေရာင္းတဲ့သူ အနည္းငယ္ေတာ့ ႐ွိေနေသးတာ ေတြ႕ရတယ္။

မင္းလွ ၿမိဳ႕နယ္က ရေနာင္မုန္း ေရနံေမွာ္ကို က်န္တဲ့ေမွာ္ေတြ ဥပမာ ယူသင့္တယ္လို႔ ေရနံမရြာက အမည္မေဖာ္လိုတဲ့ ေရနံ စိမ္း ကုန္သည္တဦးက ေျပာတယ္။ ရေနာင္မုန္းက တရား၀င္တူး၊ တရား၀င္ေရာင္း၀ယ္၊ အခြန္ေဆာင္တယ္။ ႏိုင္ငံေတာ္ အတြက္လည္း အက်ိဳးျဖစ္တယ္။

က်န္တဲ့ ေရနံေမွာ္ေတြက တရားမ၀င္ တူးၾက၊ ေရာင္း၀ယ္ၾကနဲ႔။ ကုန္သည္ေတြက်ေတာ့ ပိုက္ဆံကုန္ရတာခ်င္း အတူတူပဲ။ တူးတဲ့ သူေတြမွာလည္း ဥပေဒနဲ႔ မလြတ္ကင္းေတာ့ ဘယ္အခ်ိန္ ဘာျဖစ္မလဲဆိုတာ ဘာအာမခံခ်က္မွ မ႐ွိဘူး။

တရားမ၀င္ ေဒသျဖစ္လာတဲ့ အတြက္လည္း နယ္ေျမ ဥပေဒ စိုးမိုးေရးမွာ ထိန္းခ်ဳပ္လို႔ မရဘူးျဖစ္တဲ့အေၾကာင္း သူကဆက္ ေျပာတယ္။

“ပိုက္ဆံ ေပးရတာခ်င္းအတူတူ က်ေနာ္တို႔က ႏိုင္ငံေတာ္ကိုပဲ စားေစခ်င္တယ္။ အခုက အစိုးရလည္း ပိုက္ဆံမရ၊ က် ေနာ္တို႔လည္း ပိုက္ဆံကုန္ရတာပဲ။ ပိုက္ဆံကုန္ရတာခ်င္း အတူတူ တရား၀င္ပဲ လုပ္ခ်င္တယ္” လုိ႔ သူက ေျပာျပခဲ့တယ္။

တကယ္ေတာ့ ဒီမင္းလွၿမိဳ႕နယ္က ေရနံေမွာ္ေတြဟာ ႏိုင္ငံျခားကုမၸဏီေတြနဲ႔ ပူးေပါင္းၿပီး စီးပြားျဖစ္ ထုတ္လုပ္လုိ႔ မရတဲ့ ေနရာေတြပါ။ ေရနံစိမ္းက ေျမလႊာရဲ႕အေပၚယံမွာသာ စိမ့္ထြက္ေနတာ။ ေျမေအာက္မွာ ေရနံသိုက္လို ႐ွိေနတာ မဟုတ္ဘူးလို႔ သိရတယ္။ ႏိုင္ငံေတာ္ စီမံကိန္းအေနနဲ႔ လုပ္ကိုင္ဖို႔ ခက္တဲ့ေနရာေတြပါ။ ေဒသခံေတြ အတြက္ေတာ့ တကယ္လုိ႔မ်ား တိတိက် က်နဲ႔ လုပ္ပိုင္ခြင့္ရခဲ့မယ္ ဆိုရင္ ေဒသဖြံ႕ၿဖိဳးေရးမွာ ေတာ္ေတာ္ေလး ထိေရာက္မယ့္ အေၾကာင္း မင္းလွၿမိဳ႕ေပၚက အမည္မ ေဖာ္လိုတဲ့ ေရနံစိမ္းကုန္သည္တဦးက ဆိုပါတယ္။

အခုဆိုရင္ ေရနံတူးေနတဲ့ေနရာက လယ္ပိုင္႐ွင္ေတြဆိုရင္ ကားစီးႏိုုင္၊ လွဴဒါန္းႏိုင္တဲ့ အေနအထားကို ေရာက္ေနတာ ေတြ႕ရတယ္။ ဒီ အပူပိုင္းေဒသက ေဒသခံေတြ အတြက္ အလုပ္အကိုင္ အခြင့္အလမ္း တခုလို ျဖစ္ေနတဲ့အတြက္ စီးပြားေရး ေခ်ာင္လည္ၾကတယ္။

မင္းလွနယ္ တ၀ိုက္က ေနရာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ ဒီလိုေရနံစိမ္း ထြက္ႏိုင္ေခ် ေနရာေတြ အမ်ားႀကီးရွိတယ္လို႔ သိရတယ္၊ လုပ္ပိုင္ခြင့္သာ လိုတာလို႔ အဲဒီ ေရနံစိမ္း ကုန္သည္က ဆက္ေျပာတယ္။

“တကယ္ေတာ့ က်ေနာ္တို႔လို ဘာမွ ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈမ႐ွိတဲ့ ေဒသမွာ ေျမေအာက္ သယံဇာတေတြ ႐ွိေနၿပီးေတာ့ က်ေနာ္တို႔ ေဒသခံေတြက ဆင္းရဲတြင္းက မတက္ဘူး။ အက်ိဳးခံစားေနရတဲ့ ေနရာေတြမွာလို က်ေနာ္တို႔လည္း ခံစားခ်င္တယ္။ ဒီလို က်ေနာ္တို႔ေဒသမွာ ျဖစ္ပ်က္ေနတာေတြကို ႏိုင္ငံေတာ္ လူႀကီးေတြ သိေစခ်င္တယ္” လို႔ ထန္းကိုင္း႐ြာသား ကိုေအာင္မိုးဟိန္းက ဆုိပါတယ္။

ေမ ၉ ရက္က ရန္ကုန္ၿမိဳ႕တြင္း တကုိယ္ေတာ္ ဆႏၵျပေနေသာ ကုိထင္ေက်ာ္ (ဓာတ္ပုံ – ဧရာ၀တီ)

ရန္ကုန္တိုင္း ေဒသႀကီး ေျမာက္ ဥကၠလာပ ၿမိဳ႕နယ္ တရား႐ုံးေရွ႕၌ ယေန႔ ဆႏၵျပေနေသာ ကုန္ေစ်းႏႈန္းက်ဆင္းေရးႏွင့္ ဒီမိုကေရစီ အေရး အဆက္မျပတ္ လႈပ္ရွားမႈမ်ားအဖြဲ႔(MDCF) မွ ကိုထင္ေက်ာ္ အပါအ၀င္ ၃ ဦးကို အင္းစိန္ေထာင္သို႔ ဖမ္းဆီးေခၚေဆာင္သြားၿပီ ျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။

ဂရိတ္ႏုိင္း ေက်ာက္မ်က္ ကုမၸဏီ၏ မရမ္းကုန္း ၿမိဳ႕နယ္ရွိ အိမ္ၿခံေျမမ်ားသိမ္းယူမႈကို ကိုထင္ေက်ာ္ က သတင္းစာရွင္းလင္းပြဲ ျပဳလုပ္ျခင္းႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး ကုမၸဏီ ပိုင္ရွင္ ဦးအိုင္လင္း ဆိုသူက အသေရဖ်က္မႈ ပုဒ္မ ၅၀၀ ျဖင့္ တရားစြဲဆိုရာတြင္ တရား႐ံုးမွ အာမခံေပး ေသာ္လည္း အာမခံမတင္ခဲ့သည့္အတြက္ ဖမ္းဆီးခဲဲ့ျခင္းျဖစ္ေၾကာင္း ကိုထင္ေက်ာ္၏ ဇနီး မသန္းသန္းေမာ္က ဧရာ၀တီ သို႔ ေျပာသည္။

အဖမ္းခံလိုက္ရသူမ်ားမွာ ကိုထင္ေက်ာ္ႏွင့္အတူ မရမ္းကုန္းၿမိဳ႕နယ္အတြင္းက ေျမသိမ္းခံလိုက္ရေသာ ေျမပိုင္ရွင္ ဦးေအးႏွင့္ ေဒၚ စိန္ေထြးတို႔ ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ၎တို႔အားလံုးက အာမခံ မတင္ခဲ့ေၾကာင္း မသန္းသန္းေမာ္ က ဆက္ေျပာသည္။

ယင္း အိမ္ၿခံေျမ သိမ္းယူမႈႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး ကိုထင္ေက်ာ္က ယခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီလ အတြင္း ေျမာက္ဥကၠလာပၿမိဳ႕နယ္တြင္ သတင္းစာရွင္းလင္း ပြဲျပဳလုပ္ခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။

ယေန႔တြင္ တရား႐ံုးက အာမခံအတြက္ က်ပ္ ၅ သိန္းတင္ရန္ ေျပာဆိုခဲ့ရာ ၎အေနျဖင့္ အာမခံေငြ မတင္ဘဲ အဖမ္းခံလိုက္မည္ ျဖစ္ေၾကာင္းလည္း ကိုထင္ေက်ာ္က အဖမ္းမခံရခင္ ဧရာ၀တီ၏ ဆက္သြယ္ ေမးျမန္းမႈကို ျပန္လည္ ေျဖၾကားသည္။

“က်ေနာ္က ႏိုင္ငံေရးသမား။ အာမခံအတြက္ ၅ သိန္းမေျပာနဲ႔ ၅ ေထာင္ဆိုလည္း မတင္ဘူး။ က်ေနာ္ က အမွန္တရားျဖစ္တဲ့အတြက္ ခ႐ိုနီေပးတဲဲ့ အာမခံကိုမယူဘူး။ ေထာင္ထဲ တန္းသြားမယ္လို႔ ေျပာလိုက္တယ္။ အခု တရား႐ံုး ေရွ႕မွာ ဆႏၵျပေနတယ္”ဟု ၎က ဆိုသည္။

ဂရိတ္ႏုိင္း ေက်ာက္မ်က္ ကုမၸဏီ က မရမ္းကုန္းၿမိဳ႕နယ္ ၆ ရပ္ကြက္မွ အိမ္ၿခံေျမ တခ်ိဳ႕ကို ၂၀၀၄ ခုႏွစ္တြင္ သိမ္းယူခဲ့ျခင္း ျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။

အဆိုပါ သတင္းစာ႐ွင္းလင္းပြဲတြင္ ေျပာၾကားခ်က္မ်ားအေပၚ ကုမၸဏီဘက္မွ မရမ္းကုန္းၿမိဳ႕နယ္တြင္ တရားစြဲဆိုရန္ ျပင္ဆင္ခဲ့ ေသာ္လည္း တရား႐ံုးက ပယ္ခ်ခဲ့ေၾကာင္း၊ ေျမာက္ဥကၠလာပ တရား႐ံုးသုိ႔ ထပ္မံေလွ်ာက္ထားရာ တရားသူႀကီး ဦးခင္ေမာင္စီ က  လက္ခံခဲ့ၿပီးေနာက္ အာမခံေပးခဲ့ျခင္း ျဖစ္ေၾကာင္း ကိုထင္ေက်ာ္က ဆက္လက္ ေျပာဆိုသည္။

သတင္းစာရွင္းလင္းပြဲ ကို သက္ဆိုင္ရာသို႔ ခြင့္ျပဳခ်က္တင္ၿပီးမွ ျပဳလုပ္ခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္ဟုလည္း ၎က ဆိုသည္။

ကိုထင္ေက်ာ္အဖမ္းခံခဲ့ရလွ်င္ ႏိုင္ငံေတာ္ သမၼတ၊ လႊတ္ေတာ္မ်ားႏွင့္ ရန္ကုန္တိုင္း အစိုးရအဖြဲ႕တို႔ထံ တရားမွ်တမႈ မရွိေၾကာင္း ျပ သရန္အတြက္ ဥပေဒလမ္းေၾကာင္းအတြင္းမွ ေဆာင္ရြက္သြားမည္ျဖစ္ေၾကာင္း MDCF ရန္ကုန္တိုင္း တာ၀န္ခံ ကိုတင္ေမာင္ၾကည္ က ေျပာသည္။

ထိုသုိ႔ တရားစြဲဆိုခဲ့ရျခင္းမွာ သတင္းစာ႐ွင္းလင္းပြဲတြင္ ကိုထင္ေက်ာ္၏ ေျပာဆုိခ်က္မ်ားသည္ လြဲမွားျခင္းမ်ား ရွိေနေၾကာင္း၊ မိမိတြင္ တရား၀င္ ပိုင္ဆိုင္မႈ အေထာက္အထားမ်ား ျပည့္ျပည့္စံုစံု ရွိေၾကာင္း ဂရိတ္ႏိုင္း ေက်ာက္မ်က္ကုမၸဏီ ပိုင္႐ွင္ ဦးအိုင္လင္း က ဧရာ၀တီသိုိ႔ ေျပာသည္။ အေသးစိတ္ အခ်က္အလက္မ်ားကိုမူ ေျပာဆိုခဲ့ျခင္း မရွိေပ။
“ကိုထင္ေက်ာ္ ကို ဖမ္းသြားေပမယ့္လည္း ဒီမုိကေရစီအေရးအတြက္ က်ေနာ္တို႔က ဆက္လႈပ္ရွား သြားမယ္။ သူလြတ္ေျမာက္ဖို႔ အတြက္လည္း ဆက္ၿပီး ဆႏၵေဖာ္ထုတ္သြားမယ္”ဟု ကိုတင္ေမာင္ၾကည္က ဆက္လက္ ေျပာဆိုသည္။

ေမလ ၉ ရက္ေန႔ကလည္း ကိုထင္ေက်ာ္သည္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ ပန္းဘဲတန္းႏွင့္ ေက်ာက္တံတား ၿမိဳ႕နယ္အတြင္း တကိုယ္ေတာ္ လမ္း ေလွ်ာက္ ဆႏၵျပမႈ ျပလုပ္ခဲ့ရာ ေခတၱ ထိန္းသိမ္း ခံခဲ့ရေသးသည္။

ကိုထင္ေက်ာ္သည္ ၂၀၀၇ ခုႏွစ္ ေရႊ၀ါေရာင္ သံဃာ့လႈပ္ရွားမႈမတိုင္ခင္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ သိမ္ႀကီးေစ်းေရွ႕တြင္ ေလာင္စာဆီႏွင့္ ကုန္ေစ်းႏႈန္းျမင့္တက္မႈကို ဆႏၵျပခဲ့ရာမွ အဖမ္းခံခဲ့ရၿပီး ခႏၱီးအက်ဥ္းေထာင္တြင္ ေထာင္ဒဏ္ ၁၂ ခြဲ က်ခံခဲ့ရသည္။ ၂၀၁၂ ခုႏွစ္ ဇန္န၀ါရီ ၁၃ ရက္တြင္ ႏိုင္ငံေတာ္ သမၼတ၏ အေထြေထြ လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္ေၾကာင့္ ျပန္လည္လြတ္ေျမာက္လာၿပီး ေထာင္ထဲတြင္ ၄ ႏွစ္ခြဲနီးပါး ေနခဲ့ရသူ ျဖစ္သည္။

ေက်ာင္းအုပ္အျဖစ္ သ႐ုပ္ေဆာင္ေနသူ အဆိုေတာ္ ေနာ္လီဇာႏွင့္ သင္တန္းသားအျဖစ္ သ႐ုပ္ေဆာင္ေနသူမ်ား (ဓာတ္ပံု – နဒီထုိက္ / ဧရာဝတီ)

Laurel Art Academy (အႏုပညာ သင္တန္းေက်ာင္း) မွ သင္တန္း ဆင္းေက်ာင္းသူ ေက်ာင္းသားမ်ားက ဝါရင့္ သရုပ္ေဆာင္ ႏိုင္းႏိုင္း၊ ေတးသံရွင္ ေနာ္လီဇာတို႔နဲ႔ တြဲဖက္ၿပီး အပိုင္း ၂၀ ပါ ဇာတ္လမ္းတြဲ တခုကို ရိုက္ကူးေနတယ္လို႔ Laurel ရဲ႕ အုပ္ခ်ဳပ္မႈ ဒါရိုက္တာ ေဒၚသီတာလင္း ဆီက သိရပါတယ္။

ဇာတ္လမ္းတြဲကို ‘ပန္းႏုေရာင္သံစဥ္’ လို႔ အမည္ေပးထားၿပီး Laurel ေက်ာင္းမွ သင္တန္းအမွတ္စဥ္ ၁၊ ၂၊ ၃၊ မွ ေက်ာင္းသား ေက်ာင္းသူ ၄၅ ဦးက ပါဝင္သရုပ္ေဆာင္ ထားၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဇာတ္လမ္းတြဲကို ရိုက္ကူးၿပီးစီးပါက 5Net Work မွာ  ျပသမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

“အခု ပန္းႏုေရာင္ သံစဥ္ဆိုတဲ့ အပိုင္း ၂၀ ပါတဲ့ ဇာတ္လမ္းတြဲက ပထမေတာ့ 5 Network က လာအပ္တာပါ။ တကယ္တမ္းေတာ့ ကိုယ့္ဘာသာပဲ လုပ္ျဖစ္တယ္။ ကိုယ့္စိတ္ကိုယ့္သေဘာ လုပ္ခ်င္တယ္။ ၿပီးမွ ျပရင္ ကိုယ့္ အႏုပညာ ကိုလည္း ထင္သာျမင္သာ လာႏိုင္ေတာ့ ကိုယ့္စိတ္ကူးနဲ႔ ရိုက္တယ္။ ၿပီးရင္ေတာ့ ဦးစားေပးအေနနဲ႔ သူတို႔ကို ေပးရမွာေပါ့။ 5Network ကပဲ လႊင့္မွာပါ” လို႔ ေဒၚသီတာလင္းက ေျပာပါတယ္။

ပန္းႏုေရာင္ သံစဥ္ ဇာတ္လမ္းတြဲကို ဒါရိုက္တာ သီတာလင္း ရိုက္ကူးၿပီး သရုပ္ေဆာင္ ႏိုင္းႏိုင္း၊ ေက်ာ္စိုး၊ ေနာ္လီဇာ၊ေအးသီတာတို႔နဲ႔ Laurel ေက်ာင္းသား ေက်ာင္းသူမ်ားက သရုပ္ေဆာင္ထား ပါတယ္။ စက္ပစၥည္းပိုင္းနဲ႔ သရုပ္ေဆာင္မ်ား၊ေနာက္ခံေတးဂီတ၊ ေနာက္ခံသီခ်င္းမ်ား အားလံုးကိုလည္း Laurel အဖြဲ႕ကပဲ ပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္တာျဖစ္ၿပီး One Stop Service ေပးႏိုင္တဲ့ အႏုပညာေက်ာင္း တေက်ာင္းအျဖစ္ ဆက္လက္ ရပ္တည္သြားမွာ ျဖစ္တယ္လို႔ Laurel မွ ဦးစီးသူ ဦးရန္ေအာင္ထြန္းက ေျပာပါတယ္။

ဇာတ္လမ္းတြဲမွာ ေက်ာင္းအုပ္ႀကီးအျဖစ္ ပါဝင္သရုပ္ေဆာင္မယ့္ ေတးသံရွင္ ေနာ္လီဇာက “ဒီဇာတ္လမ္းတြဲနဲ႔ ဆိုရင္ Laurel က ရိုက္တဲ့ ဇာတ္ကားေတြမွာ သရုပ္ေဆာင္တာ ၃ ကားရွိၿပီေပ့ါ။ အခု ဇာတ္ကားေလးက ေက်ာင္းသူ၊ ေက်ာင္းသားေတြရဲ႕ အႏုပညာနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြကို ဆံုးမေပးတယ္၊ သြန္သင္ေပးတဲ့ ဇာတ္ကားေလးေပ့ါ။ ဒီေက်ာင္းရဲ႕ တကယ့္ ေက်ာင္းအုပ္က အကယ္ဒမီ ဦးၾကည္စိုးထြန္းေလ။ သူကေတာင္ ေနာက္ေနေသးတယ္၊ သူ႔ေနရာကို ယူၿပီး ဝင္ရိုက္တာ ေကာင္းေကာင္း သရုပ္ေဆာင္ပါတဲ့” လို႔ ေျပာျပပါတယ္။

ဇာတ္လမ္းအက်ဥ္း ကေတာ့ အႏုပညာ Musical Drama ဇာတ္ကား ျဖစ္ၿပီး အဆိုအဖြဲ႕၊ အကအဖြဲ႕မ်ားက အခက္အခဲမ်ား ေက်ာ္လႊားၿပီး ေနာက္ဆံုးမွာ ပညာသင္ဆု ရရွိသြားၾကတဲ့ ပံုစံရိုက္ကူးထားတာ ျဖစ္ပါတယ္။

Laurel အႏုပညာေက်ာင္းမွာ အမွတ္စဥ္ ၁ သင္တန္းကို တက္ေရာက္ခဲ့ၿပီး ပန္းႏုေရာင္သံစဥ္ ဇာတ္လမ္းတြဲမွာ ပါဝင္ သရုပ္ေဆာင္ေနသူ သရုပ္ေဆာင္သစ္ ေစာျမတ္ႏိုးက “က်ေနာ္တို႔က ဒီကားမွာ ငါးေယာက္ သူငယ္ခ်င္း အဖြဲ႕ရွိိတယ္။ခပ္ကင္းကင္း ေနတတ္တဲ့ စရိုက္နဲ႔ေပါ့။ ဒီကားက ဇာတ္လမ္းတြဲမွာ ဆိုရင္ေတာ့ ပထမဆံုးေပ့ါ။ ဗီဒီယိုဆိုရင္ ၅ ကား ရွိပါၿပီ။ Laurel ေက်ာင္း မတက္ခင္ကေတာ့ ေနမ်ိဳးေအာင္၊ မ်ိဳးစႏၵီေက်ာ္တို႔နဲ႔ ‘ေနအတြင္းမွ လမင္းကုေဋ’ ဆိုတဲ့ ဇာတ္ကားမွာ ပါဖူးပါတယ္။ အရင္က ကိုယ္ထင္ရာ လုပ္ေနရတာ။ အခုေတာ့ လမ္းေၾကာင္းတခုေပၚ ေရာက္ေနၿပီလို႔ ထင္ပါတယ္” လို႔ ေျပာပါတယ္။

Laurel အႏုပညာေက်ာင္းမွာ သရုပ္ေဆာင္ပညာ၊ ဂီတ အဆို အေရး အတီးပညာ၊ ျမန္မာနဲ႔ အေနာက္တိုင္း အကပညာ၊ေမာ္ဒယ္လ္ပညာ တို႔အျပင္ ျမင္းစီး၊ ေဘာလံုး စတာေတြကိုပါ သင္ၾကားေပးေနတယ္လို႔ သိရပါတယ္။

ေက်ာင္းအုပ္ အျဖစ္ ဦးၾကည္စိုးထြန္းက တာဝန္ယူထားၿပီး ေမာ္ဒယ္လ္ပညာကို တင္မိုးလြင္၊ အဆိုပိုင္းကို ေနာ္လီဇာ၊ ေခတ္ေပၚ အကကို ယူေရနီယံ အကအဖြဲ႕၊ ျမင္းစီးအတတ္ကို ျမန္မာႏိုင္ငံ ျမင္းစီးအဖြဲ႕ခ်ဳပ္၊ အတီးပညာကို ဦးေက်ာ္စြာထြန္း စတဲ့ ဝါရင့္ အႏုပညာရွင္ေတြက သင္ၾကားေပးလွ်က္ ရွိၿပီး သရုပ္ေဆာင္ပိုင္းကိုလည္း ဝါရင့္ သရုပ္ေဆာင္မ်ားက လာေရာက္ သင္ၾကားေပးေနတယ္လို႔ သိရပါတယ္။ ႏိုင္ငံတကာ အသိအမွတ္ျပဳ အႏုပညာ ေက်ာင္းဆင္း လက္မွတ္မ်ား ေပးႏိုင္ရန္လည္း စီစဥ္ေနတယ္လို႔ ေဒၚသီတာလင္းက ေျပာပါတယ္။

သံလြင္ျမစ္ေပၚတြင္ တည္ေဆာက္မည့္ ဟတ္ႀကီး ေရကာတာ စီမံကိန္းကို ရပ္တန္႔ေရးအတြက္ လူထုအေျချပဳ အဖြဲ႔အစည္းမ်ား၊ ထိုင္း NGO မ်ားႏွင့္ အာဆီယံ လူငယ္လႈပ္ရွားမႈအဖြဲ႔တို႔က ထိုင္းႏိုင္ငံ ပါလီမန္ အေဆာက္အဦးေရွ႕တြင္ ၂၀၁၂ ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လက ဆႏၵျပေနစဥ္ (ဓာတ္ပံု – ASEAN Youth Movement)

ကရင္ျပည္နယ္ သံလြင္ျမစ္ေပၚတြင္ တည္ေဆာက္မည့္ ဟတ္ႀကီး ေရအားလွ်ပ္စစ္ စီမံကိန္းႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေဆာက္လုပ္ေရး ကုမၸဏီ ၀န္ထမ္းမ်ား ကြင္းဆင္းေလ့လာႏိုင္ေရး ကရင္အမ်ဳိးသား အစည္းအ႐ုံး (KNU) က ခြင့္ျပဳရန္ အစီအစဥ္ရွိေၾကာင္း သိရသည္။

အဆိုပါ ဟတ္ႀကီး ေရးအားလွ်ပ္စစ္ စီမံကိန္းသည္ ထိုင္း-ျမန္မာနယ္စပ္ KNU ထိန္းခ်ဳပ္ရာ ေဒသတြင္ တည္ရွိၿပီး Electricity Generating Authority of Thailand (EGAT) ကုမၸဏီမွ ၀န္ထမ္းတခ်ဳိ႕က ကြင္းဆင္းေလ့လာရန္ စီစဥ္ေနျခင္း ျဖစ္ေၾကာင္း KNU ဘားအံခ႐ိုင္ ဥကၠ႒ ဖဒိုေစာေအာင္ေမာ္ေအးက ဧရာ၀တီသို႔ ေျပာသည္။

KNU အေနျဖင့္ ကြင္းဆင္းေလ့လာမႈ ျပဳလုပ္ရန္ လတ္တေလာ ညိႇႏိႈင္းေဆာင္ရြက္ေနၿပီး ဆံုးျဖတ္ခ်က္ မခ်မွတ္ရေသးေၾကာင္း ၎က ဆိုသည္။

“ကြင္းဆင္း ေလ့လာဖို႔ အတြက္ သူတို႔ ခြင့္ေတာင္းေနတယ္။ KNU ဗဟိုကလည္း သူတို႔ကုိ ေပးမယ္လို႔ေတာ့ သေဘာထား ရွိတယ္။ ကြင္းဆင္းေလ့လာဖို႔ အတြက္ပဲ၊ ေဆာက္လုပ္ေရး အတြက္ကိုေတာ့ ခြင့္မေပးဘူး” ဟု ဖဒို ေစာေအာင္ေမာ္ေအးက ဆက္ေျပာသည္။

ဖဒို ေစာေအာင္ေမာ္ေအး၏ အဆိုအရ လတ္တေလာ ကြင္းဆင္းေလ့လာသူမ်ား လုပ္ကုိင္ရန္အတြက္ ယင္း စီမံကိန္း တည္ေဆာက္မည့္ အနီးအနားသို႔ ၀န္ထမ္းတခ်ဳိ႕ ေရာက္ရွိေနၿပီး ျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။

“ကြင္းဆင္းေလ့လာၿပီးရင္ ဆံုးရႈံး နစ္နာမႈဟာ ဘယ္ေလာက္ ရွိလဲ၊ အက်ဳိးအျမတ္ ဘယ္ေလာက္ရွိလဲ ၾကည့္မယ္။ အက်ဳိးအျမတ္ မ်ားမ်ား ရွိရင္ေတာ့ ေပးမယ္၊ အက်ဳိးအျမတ္ မရွိရင္ေတာ့ မေပးဘူး” ဟု ဖဒို ေစာေအာင္ေမာ္ေအးက ေျပာသည္။

ယင္း ေရအားလွ်ပ္စစ္ စီမံကိန္း တည္ေဆာက္မႈႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေဒသခံျပည္သူမ်ား အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈ အေပၚ KNU အေနႏွင့္ ျပန္လည္ သုံးသပ္သြားမည္ ျဖစ္ေၾကာင္းလည္း ၎က ဆိုသည္။

ဟတ္ႀကီး ေရအားလွ်ပ္စစ္ စီမံကိန္း တည္ေဆာက္ရန္ ယခင္ စစ္အစိုးရ လက္ထက္က လွ်ပ္စစ္စြမ္းအား ၀န္ႀကီးဌာန၊ EGATႏွင့္ China’s Sinohydro Corporation ကုမၸဏီတို႔ အၾကား ၂၀၀၆ ခုႏွစ္တြင္ သေဘာတူ လက္မွတ္ေရးထိုးထားသည္။

လက္မွတ္ေရးထိုးၿပီးေနာက္ ၂၀၀၇ ခုႏွစ္တြင္ စမ္းသပ္ ေလ့လာမႈမ်ား ျပဳလုပ္ခဲ့ေသာ္လည္း EGAT ကုမၸဏီ ၀န္ထမ္း ၂ ဦး မိုင္းထိ ေသဆံုးၿပီးေနာက္ စီမံကိန္းကုိ ရပ္ဆုိင္းထားခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။

အစိုးရ လွ်ပ္စစ္စြမ္းအား ၀န္ႀကီးဌာနမွ ဒု ၀န္ႀကီး ဦးျမင့္ေဇာ္ကလည္း သံလြင္ျမစ္ေပၚတြင္ ဟတ္ႀကီး အပါအ၀င္ ေရအားလွ်ပ္စစ္ စီမံကိန္း ၆ ခုကုိ ႏိုင္ငံျခား ကုမၸဏီမ်ား၏ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံမႈျဖင့္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ရန္ စီစဥ္ထားေၾကာင္း ေျပာၾကားထားသည္။

ၿပီးခဲ့သည့္ ေဖေဖာ္၀ါရီလအတြင္း ပထမအႀကိမ္ ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္ ဆ႒မပုံမွန္ အစည္းအေ၀း ၂၀ ရက္ေျမာက္ေန႔တြင္ အလုံမဲဆႏၵနယ္မွ ဦးခိုင္ေမာင္ရည္က သံလြင္ ျမစ္ေပၚတြင္ တည္ေဆာက္မည့္ လွ်ပ္စစ္ စီမံကိန္းမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေမးျမန္းခ်က္ရာတြင္ ဒု ၀န္ႀကီး ဦးျမင့္ေဇာ္က ထိုသို႔ ေျဖၾကားျခင္း ျဖစ္သည္။

ထိုစီမံကိန္း ၆ ခုမွာ ၁၄၀၀ မဂၢါ၀ပ္ ထုတ္လုပ္ႏိုင္မည့္ အထက္သံလြင္ (ကြမ္လုံ)၊ ၁၀၀၀ မဂၢါ၀ပ္ ထုတ္လုပ္ႏိုင္မည့္ ေနာင္ဖ၊ ၂၀၀ မဂၢါ၀ပ္ ထုတ္လုပ္ႏိုင္မည့္ မန္ေတာင္း၊ ၇၁၁၀ မဂၢါ၀ပ္ ထုတ္လုပ္ႏိုင္မည့္ အထက္သံလြင္ (မိုင္းတုံ)၊ ၄၀၀၀ မဂၢါ၀ပ္ ထုတ္ လုပ္ႏိုင္ မည့္ ရြာသစ္၊ ၁၃၆၀ မဂၢါ၀ပ္ ထုတ္လုပ္ႏိုင္မည့္ ဟတ္ႀကီး ေရအားလွ်ပ္စစ္ စီမံကိန္းတို႔ ျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။

သို႔ေသာ္ အေသးစိတ္ အေျခအေနမ်ား၊ ႏိုင္ငံေတာ္ အက်ိဳးအျမတ္ႏွင့္ အ႐ႈံးျဖစ္ေပၚမႈတို႔ကိုမူ ဒု ဝန္ႀကီး ဦးျမင့္ေဇာ္က မေျဖၾကားခဲ့ေပ။

ကရင္ ျမစ္ေခ်ာင္းမ်ား ေစာင့္ေ႐ွာက္ေရးအဖြဲ႔ (KRW) မွ ေစာေဒးေဒးက ကြင္းဆင္းေလ့လာမႈမ်ား ျပဳလုပ္မည္ဟု ေဒသခံမ်ား မွတဆင့္ ၾကားသိရၿပီး သတင္းအခ်က္အလက္မ်ား ထပ္မံ ရရွိရန္ ႀကိဳးစားေနေၾကာင္း ေျပာသည္။

“က်ေနာ္တို႔ ေလ့လာခ်က္ေတြအရ ဒီ ေရအားလွ်ပ္စစ္ စီမံကိန္း အနီးအနားမွာရွိတဲ့ ေက်းရြာ ၂၁ ရြာ ဆိုးက်ဳိးခံစားရမွာ ျဖစ္တယ္” ဟု ၎က ဆိုသည္။

ယခင္ စစ္အစိုးရက လက္ထက္၌ တ႐ုတ္ႏွင့္ ထုိင္းႏုိင္ငံရွိ ကုမၸဏီမ်ား ပူးေပါင္း၍ သံလြင္ျမစ္မႀကီးႏွင့္ ျမစ္လက္တက္မ်ားေပၚတြင္ ေရကာတာမ်ား တည္ေဆာက္ရန္ လ်ာထားခဲ့ၿပီး ေရအားလွ်ပ္ စစ္စီမံကိန္းမ်ားမွ ထြက္ရွိလာမည့္ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္အား အမ်ားစုကုိ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံသို႔ တင္ပို႔ေရာင္းခ်ရမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း သတင္းမ်ားအရ သိရသည္။

လက္ရွိ အခ်ိန္အထိ ကခ်င္၊ ရွမ္း၊ ကယားျပည္နယ္၊ မႏၲေလးတိုင္းႏွင့္ စစ္ကိုင္းတိုင္းမ်ားတြင္ ေဆာက္လုပ္ေနဆဲ ေရကာတာ စီမံ ကိန္း၂၁ ခုရွိသည္။

စစ္ေတြၿမိဳ႕ သဲေခ်ာင္းရြာ အနီးရွိ ဘဂၤါလီ ဒုကၡသည္စခန္းတခုကို ၂၀၁၂ ခုႏွစ္ ဇြန္လက ေတြ႔ရစဥ္ (ဓာတ္ပံု – နန္းသီရိလြင္ / ဧရာဝတီ)

ရခိုင္ျပည္နယ္အတြင္းရွိ ဘဂၤါလီ ဒုကၡသည္မ်ားကို ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေရး၊ မုန္တိုင္းဒဏ္ကာကြယ္ေရးႏွင့္ ဒုကၡသည္ အမည္စာရင္း ေကာက္ယူေရး (ဆြဲ၊ တင္၊ စစ္) တို႔တြင္ ဒုကၡသည္မ်ားဘက္မွ ဆန္႔က်င္မႈမ်ားရွိေနၿပီး ယင္းျဖစ္ရပ္၏ ေနာက္တြင္ ႀကိဳးကိုင္ လႈံ႔ေဆာ္ေနသူမ်ား ရွိေၾကာင္း ရခိုင္ျပည္နယ္အစိုးရ တာဝန္ရွိသူမ်ားက ေျပာသည္။

ရခိုင္ျပည္နယ္အစိုးရ၏ သတင္းျပန္ၾကားေရးႏွင့္ မွတ္တမ္းစုေဆာင္းေရး ဆပ္ေကာ္မတီ ဥကၠ႒ႏွင့္ ျပည္နယ္ ဥပေဒခ်ဳပ္ ဦးလွသိန္းက “အခုကိစၥေတြမွာ ေနာက္ကြယ္က ႀကိဳးကိုင္သူေတြရွိတယ္။ အေရးယူေဆာင္ရြက္ေရး ကိစၥကေတာ့ ရဲေတြ အလုပ္ပါ။ ဆြဲ၊ တင္၊ စစ္ တုန္းက လႈံ႔ေဆာ္မႈနဲ႔ မသကၤာတဲ့လူေတြကိုေတာ့ အေရးယူ ေဆာင္ရြက္တာေတြ လုပ္ေနပါတယ္” ဟု ဧရာဝတီသို႔ ေျပာသည္။

ရခိုင္ျပည္နယ္တြင္ ျဖစ္ပြားခဲ့ေသာ ပဋိပကၡမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး ရခိုင္ျပည္နယ္ ပဋိပကၡမ်ား စံုစမ္းေရးေကာ္မရွင္က ယခုႏွစ္ ဧၿပီလကုန္ပိုင္းက အစီရင္ခံစာ ထုတ္ျပန္ခဲ့ၿပီး ယင္းအစီရင္ခံစာတြင္ မိုးမက်မီ ဒုကၡသည္မ်ား အမိုးအကာေအာက္ အျမန္ေရာက္ေရး ပါဝင္ၿပီး ယင္းစီမံခ်က္အတိုင္း အစိုးရအဖြဲ႔ဝင္မ်ားက ေဆာင္ရြက္ရာတြင္ ဒုကၡသည္မ်ားဘက္မွ ျငင္းဆန္မႈမ်ား ႀကံဳေတြ႔ေနရေၾကာင္း သိရသည္။

၂၀၁၂ ခုႏွစ္ ေအာက္တိုဘာလအတြင္း ျဖစ္ပြားေသာ ပဋိပကၡေၾကာင့္ ေက်ာက္ျဖဴေဒသမွ ထြက္ေျပးလာၿပီး စစ္ေတြၿမိဳ႕နယ္တြင္ လာေရာက္ ခိုလႈံေနသူမ်ားကို မိုးမက်မီ အမိုးအကာမ်ား တည္ေဆာက္ၿပီး လာရင္းေဒသသို႔ ျပန္လည္ပို႔ေဆာင္ရန္ ျပဳလုပ္ရာတြင္ ဒုကၡသည္မ်ားက တညီတညြတ္တည္း ျငင္းဆန္ေနၾကျခင္း ျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။

“ျပန္ပို႔ဖို႔ကိစၥကို ဒုကၡသည္ေတြကို အရင္သြားရွင္းျပတယ္။ သူတို႔ကလည္း ျပန္မယ္လို႔ေျပာတယ္။ ဒါနဲ႔ ျပည္နယ္အစိုးရကို တင္ျပၿပီး တကယ္ေရႊ႕ေပးေတာ့မယ္ လုပ္ေတာ့ အားလံုးက မလိုက္ဘူးဆိုၿပီး ျငင္းတယ္” ဟု ျပည္နယ္ ဥပေဒခ်ဳပ္ ဦးလွသိန္းက ေျပာသည္။

ဒုကၡသည္မ်ားဘက္မွ ျငင္းဆန္ေနေသာ္လည္း သဘာဝ ေဘးအႏၲရာယ္ဆိုင္ရာ ဥပေဒအရ ေရႊ႕ေျပာင္းေပးရမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း ယခု လက္ရွိ ေနထိုင္ေနေသာ စစ္ေတြၿမိဳ႕နယ္ရွိ ဒုကၡသည္စခန္းမ်ားတြင္လည္း ေနရာလံုေလာက္ျခင္း မရွိသည့္အတြက္ ထားရွိရန္ မျဖစ္ႏိုင္ေၾကာင္း ရခိုင္ျပည္နယ္ အစိုးရအဖြဲ႔၏ ျပန္ၾကားေရး တာ၀န္ခံ ဦး၀င္းၿမိဳင္က ဧရာ၀တီသို႔ ေျပာသည္။

“ေနာက္ဆံုးေတာ့ သူတို႔က အေသသာခံမယ္၊ မေရႊ႕ဘူးဆိုၿပီး လုပ္ေနတယ္။ က်ေနာ္တို႔ကလည္း ဟိုမွာေဆာက္ၿပီးလို႔ ေရႊ႕ေပးေနတာ။ သူတို႔က စစ္ေတြမွာလာၿပီး စုမယ့္ပံုစံမ်ဳိး ျဖစ္ေနတယ္။ အဲဒါက်ေတာ့ က်ေနာ္တို႔က ဘယ္လိုလုပ္ လက္ခံလို႔ရမလဲ။ ဒီမွာထားလို႔ေတာ့ မရဘူး၊ ဥပေဒအေၾကာင္းအရ ေရႊ႕ေပးရမွာပဲ၊ ဒီမွာလည္း ေနရာမေလာက္ဘူး” ဟု ဦးဝင္းၿမိဳင္က ေျပာသည္။

ဒုကၡသည္မ်ား ယခုကဲ့သို႔ မေျပာင္းေရႊ႕လိုေတာ့ေၾကာင္း ျငင္းဆန္ေနမႈႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး ဦးဝင္းၿမိဳင္က “သူတို႔ေနာက္မွာ ဗလီဆရာ တေယာက္ကေနၿပီးေတာ့မွ မေရႊ႕မေျပာင္းဖို႔ လုပ္ေနတာ” ဟု စြပ္စြဲေျပာဆိုသည္။

စစ္ေတြၿမိဳ႕နယ္ ဒုကၡသည္ စခန္းမ်ားရွိ လူဦးေရ ေကာက္ခံျခင္းကို ဆြဲ၊ တင္၊ စစ္ (ေနရာေဒသ ေျမပုံဆြဲျခင္း၊ မွတ္တမ္း တင္ျခင္း ႏွင့္ စစ္ေဆးျခင္း) စနစ္ျဖင့္ လူ၀င္မႈ ႀကီးၾကပ္ေရးဌာန၊ ျပည္နယ္အစိုးရ၊ ေဒသဆိုင္ရာ အာဏာပိုင္မ်ား စုေပါင္း၍ ဧၿပီလကုန္ပိုင္းတြင္ စတင္ေကာက္ခံရာ ဒုကၡသည္မ်ား၏ အုံႂကြ ကန္႔ကြက္မႈမ်ားႏွင့္ ႀကဳံေတြ႔ရ၍ ရပ္ဆိုင္းခဲ့ရသည္။

ဒုကၡသည္မ်ားက လူဦးေရ စာရင္းေကာက္ခံရာ၌ လူမ်ဳိးအမည္တြင္ “ဘဂၤါလီ” ဟု မျဖည့္လိုဘဲ “႐ုိဟင္ဂ်ာ” ဟူ၍ စာရင္းသြင္းမွသာ လက္ခံမည္ဟုဆိုကာ အုပ္စုဖြဲ႔ ကန္႔ကြက္သည့္အတြက္ ေခတၱရပ္ခဲ့ရေၾကာင္း၊ ယင္းျဖစ္ရပ္တြင္ တာဝန္ျဖင့္ စစ္ေဆးရန္ ေရာက္ရွိလာေသာ အစိုးရအဖြဲ႔ဝင္မ်ား တိုက္ခိုက္ခံခဲ့ရၿပီး ဒုကၡသည္မ်ား၏ ေနာက္ကြယ္က လႈံ႔ေဆာ္ေပးသူ တခ်ဳိ႕ကိုလည္း ဖမ္းဆီးထားေၾကာင္း ဦးလွသိန္းက ေျပာသည္။

ထို႔အျပင္ ယခုလလယ္ပိုင္းက ရခိုင္ျပည္နယ္အစုိးရက စစ္ေတြၿမိဳ႕ အနီးရွိ ဒုကၡသည္ စခန္းမ်ားကို မဟာစင္မုန္တုိင္း ဝင္ေရာက္ႏိုင္သျဖင့္ ကင္းလြတ္ႏုိင္ေသာ ေနရာမ်ားသုိ႔ ေရႊ႕ေျပာင္းေရႊ႕ေပးရာတြင္ ဒုကၡသည္ စခန္း ၁၁ ခုမွ ဒုကၡသည္ ၇၀၀၀၀ ခန္႔က ေရႊ႕ေျပာင္းရန္ ျငင္းဆန္ခဲ့ၾကသည္။

ယင္းျဖစ္စဥ္မ်ားႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး ဗဟုသုတ နည္းပါးေသာ ဒုကၡသည္မ်ားကို အေၾကာင္းျပ၍ ေနာက္ကြယ္မွ ႀကိဳးကိုင္ လႈံ႔ေဆာ္မႈမ်ား မျပဳလုပ္သင့္ေၾကာင္း ျမန္မာႏိုင္ငံလုံးဆိုင္ရာ အစၥလမ္ ဘာသာေရးအဖဲြ႔၏ အတြင္းေရးမႉးခ်ဳပ္ ဦးေက်ာ္ခင္က ေျပာသည္။

“ေနာက္က လႈံ႔ေဆာ္တဲ့လူေတြက ႏိုင္ငံျခားမွာ ရွိမယ္၊ အဲယားကြန္းခန္းထဲမွာ ရွိမယ္၊ သူတို႔သားသမီးေတြက ႏိုင္ငံျခားမွာ ပညာေတာ္သင္ေတြ သြားေနၾကတဲ့ လူေတြ။ ဒုကၡသည္ေတြဆိုတာ လက္လုပ္လက္စားေတြ၊ ဒီလိုဒုကၡေတြ ဘယ္ခံစားခ်င္ပါ့မလဲ။ တကယ္ခံစားေနရတာက သူတို႔။ ေနာက္ကေန ႀကိဳးကိုင္ၿပီးေတာ့မွ မျဖစ္မေန ဒီလိုပဲလုပ္ ဆိုၿပီးေတာ့မွ ပံုစံခ်ထားသလားေတာ့ မသိဘူးေပါ့ဗ်ာ” ဟု ဦးေက်ာ္ခင္က ဧရာဝတီသို႔ ေျပာသည္။

လက္ရွိဒုကၡသည္မ်ား ေရႊ႕ေျပာင္းေရး ကိစၥတြင္ ပဋိပကၡမ်ားၾကားမွ ထြက္လာခဲ့ရေသာ ဒုကၡသည္မ်ား အေနျဖင့္ ေနာက္ထပ္ ပဋိပကၡမ်ား ျဖစ္ပြားမည္ကို စိုးရိမ္မႈမ်ား ရွိေနသကဲ့သို႔ အစိုးရအေပၚ ယံုၾကည္မႈ အားနည္း ေနေသးျခင္းမ်ားလည္း ရွိေနေၾကာင္း သူက ဆက္လက္ ေျပာသည္။

ထို႔ေၾကာင့္ ဒုကၡသည္မ်ား ေရႊ႕ေျပာင္းေရး ကိစၥအတြက္ ပူးေပါင္းလုပ္ေဆာင္ၾကရန္ မၾကာေသးမီက သမၼတ႐ုံးဝန္ႀကီး ဦးတင္ႏိုင္သိန္း၊ သမၼတ အႀကံေပး ဦးကိုကိုလႈိင္ တို႔ႏွင့္ ဘာသာေရးအဖြဲ႔မ်ား၊ လူမႈကူညီေရးအဖြဲ႔မ်ားႏွင့္ NGO အဖဲြ႔မ်ား ရန္ကုန္ၿမိဳ႕တြင္ ေတြ႔ဆံုေဆြးေႏြးခဲ့ၾကၿပီး မိုးမက်မီ အမိုးအကာေအာက္ ေရာက္ရွိေရးအတြက္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ၾကမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း ဦးေက်ာ္ခင္က ဆိုသည္။

ဒုကၡသည္မ်ား ျပန္လည္ ေနရာခ်ထားေရး ကူညီေဆာင္ရြက္ေနသည့္ ျမန္မာႏိုင္ငံလံုးဆိုင္ရာ ေမာ္လဝီအဖြဲ႔ခ်ဳပ္၏ တြဲဖက္ အတြင္းေရးမႉး ဦးရဲေနာင္သိန္းက “မြတ္စလင္ေတြထဲမွာက်ေတာ့ဗ်ာ၊ ေၾကာက္စိတ္က လႊမ္းမိုးေနတဲ့ အခါက်ေတာ့ အရာရာကို သံသယအျဖစ္ ရႈျမင္ၿပီးေတာ့ မေျပာင္းေရႊ႕ခ်င္ၾကတာမ်ဳိး ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္” ဟု ဧရာဝတီသို႔ ေျပာသည္။

ဒုကၡသည္မ်ား ျပန္လည္ ေနရာခ်ထားေရးကိစၥႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး အစိုးရဘက္က အေလးထား ေဆာင္ရြက္ေပးမႈမ်ား ရွိေၾကာင္း၊ ျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ ပဋိပကၡမ်ားေၾကာင့္ စိုးရိမ္မႈမ်ားေနသည့္ ဒုကၡသည္မ်ားကိုလည္း ၎တို႔ ဘာသာေရး အဖြဲ႔မ်ားမွလည္း ဝိုင္းဝန္း ေဖ်ာင္းဖ်ေပးမႈမ်ား ျပဳလုပ္ေပးသြားမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း ျမန္မာမြတ္စလင္ အိုလမာ ဖြဲ႔ခ်ဳပ္မွ ဦးစိန္ဝင္း ကလည္း ေျပာသည္။

သမၼတ ဦးသိန္းစိန္၏ အေမရိကန္ ခရီးစဥ္အတြင္း သမၼတ အုိဘားမားက “ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ  မြတ္စလင္ေတြအေပၚမွာ အၾကမ္းဖက္မႈေတြ ျဖစ္တဲ့ကိစၥနဲ႔ ပတ္သက္လို႔လည္း က်ေနာ္ သမၼတႀကီး (ဦးသိန္းစိန္) နဲ႔ ေဆြးေႏြးခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေတာ့ ဒီဟာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ သူတို႔ အုိးမဲ့အိမ္မဲ့ ျဖစ္သြားတဲ့ ပုဂၢိဳလ္ေတြ၊ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ဒုကၡေရာက္ေနတဲ့ ပုဂၢိဳလ္ေတြနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ဆက္လက္ၿပီးေတာ့ အကူအညီ ေပးဖို႔အတြက္ က်ေနာ္တုိ႔ သေဘာတူၾကပါတယ္။ ႏုိင္ငံတကာကလည္း ကူညီေပးေနတာ ျဖစ္ပါတယ္” ဟု  ေျပာဆိုခဲ့သည္။

ရခိုင္ျပည္နယ္ ပဋိပကၡမ်ား စံုစမ္းေရးေကာ္မရွင္က ထုတ္ျပန္ခဲ့ေသာ အစီရင္ခံစာတြင္ ေဖာ္ျပခ်က္အရ ၂၀၁၂ ခုႏွစ္ ပဋိပကၡမ်ားအတြင္း လူေပါင္း ၁၉၂ ဦး အသက္ဆံုးရႈံးခဲ့ရၿပီး ၂၆၅ ဦး ဒဏ္ရာရရွိခဲ့ကာ ေနအိမ္ေပါင္း ၈၆၁၄ လံုး ပ်က္စီးခဲ့ေၾကာင္း သိရသည္။ ယင္းအစီရင္ခံစာတြင္ ရခိုင္ႏွင့္ ဘဂၤါလီဟု သံုးစြဲထားၿပီး အစိုးရသတင္းစာမ်ားတြင္လည္း ဘဂၤါလီဟုပင္ သံုးစြဲထားသည္။

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ မရမ္းကုန္းၿမိဳ႕နယ္ အထက ၂ ေက်ာင္းဆင္းခ်ိန္ကို ၂၀၁၂ အတြင္း ေတြ႕ရစဥ္ (ဓာတ္ပံု – ေဂ်ပိုင္ / ဧရာဝတီ)

ေက်ာင္းအပ္ခ်ိန္တြင္ သတ္မွတ္ႏႈန္းထက္ ေက်ာ္လြန္၍ ေငြေတာင္းျခင္း၊ အလွဴေငြ ေကာက္ျခင္း၊ မတက္မျဖစ္ က်ဴရွင္ သင္ေနျခင္းမ်ား ဆက္လက္ ျပဳလုပ္ ေနၾကေသးေသာ္လည္း ေက်ာင္းသားမိဘမ်ားက တုိင္ၾကားျခင္း မရွိပါက အေရးယူရန္ ခက္ခဲေၾကာင္း အေျခခံ ဦးစီးဌာနႏွင့္ နီးစပ္သူမ်ားက ေျပာသည္။

ေက်ာင္းသားမိဘမ်ားက မေက်နပ္၍ သက္ဆိုင္ရာ ဌာနသို႔ တိုင္လွ်င္ ထိေရာက္သည့္ အေရးယူမႈမ်ား ျပဳလုပ္ေသာ္လည္း၊ မိဘမ်ားက မတိုင္ပါက ပညာေရး ဝန္ႀကီးဌာနႏွင့္ အမွတ္ ၃ အေျခခံပညာဦးစီးဌာနမွ တာဝန္ရွိသူမ်ားအေနျဖင့္ ေက်ာင္းအုပ္မ်ား၊ ဆရာ၊ ဆရာမမ်ား လာဘ္စားမႈ ရွိ/ မရွိကို ဝင္ေရာက္စစ္ေဆးျခင္း မျပဳေၾကာင္း အမွတ္ ၃ အေျခခံ ပညာ ဦးစီးဌာနမွ သိရသည္။

“၂ ႏွစ္ေလာက္ရွိၿပီ၊ ေက်ာင္းအုပ္ လာဘ္စားတာ၊ အလွဴခံတာကို မေက်နပ္လို႔ တိုင္ရင္ ေက်ာင္းအုပ္အျပစ္ေပၚ မူတည္ၿပီး စာျပန္ သင္ခိုင္းတာ၊ ရာထူးက ထုတ္လိုက္တာ၊ နယ္ေျပာင္းလိုက္တာတို႔ လုပ္တယ္။ မႏွစ္ကဆို အဲဒီလို လုပ္ခံရတဲ့ ေက်ာင္းအုပ္ ေတာ္ေတာ္မ်ားတယ္။ ဘယ္ေက်ာင္းကလဲ၊ ဘယ္ႏွေယာက္လဲ ဆိုတဲ့ အတိအက်ကိုေတာ့ က်ေနာ္တို႔ ေျပာလို႔ မရဘူး” ဟု အမွတ္ ၃ အေျခခံပညာဦးစီးဌာနမွ အမည္မေဖာ္လိုသည့္ တာဝန္ရွိသူတဦးက ေျပာသည္။

ေက်ာင္းအပ္လွ်င္ သတ္မွတ္ႏႈန္းအတိုင္း ေကာက္ရမည္ဟု စည္းကမ္း ထုတ္ထားေသာ္လည္း ေက်ာင္းအုပ္အမ်ားစုမွာ အလွဴေငြကို နားလည္မႈျဖင့္ ေကာက္ျခင္း၊ တခ်ိဳ႕ေက်ာင္းမ်ားတြင္ ေက်ာင္းအုပ္မ်ားက အလွဴေငြ မေကာက္ေသာ္လည္း ေက်ာင္း အက်ိဳးေတာ္ေဆာင္မ်ား ခန္႔အပ္ကာ ၎တို႔မွတဆင့္ အလွဴေငြမ်ား ေပးရျခင္းရွိေၾကာင္း ေက်ာင္းသားမိဘမ်ားက ေျပာသည္။

ေက်ာင္းတခ်ိဳ႕တြင္ ေက်ာင္းအက်ိဳးေတာ္ေဆာင္ အဖြဲ႕ ဖြဲ႕စည္းထားၿပီး ၎အဖြဲ႕တြင္ ေက်ာင္းသားမိဘ တခ်ိဳ႕သာ ပါဝင္၍ ေငြေၾကး တတ္ႏုိင္ေသာ ရပ္မိရပ္ဘမ်ား ပါဝင္ေၾကာင္း သိရသည္။

“ေက်ာင္းအပ္ေတာ့ အလွဴေငြ မေပးခဲ့ရပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ ေက်ာင္း အက်ိဳးေတာ္ေဆာင္ကို ေက်ာင္းမအပ္ခင္ အနည္းဆံုး ၃ ေသာင္းခြဲ ေပးရတယ္။ သူတို႔ေတြကို ေပးမွ ေက်ာင္းအပ္လို႔ ရတာ။ သူတို႔ေတြနဲ႔ ေက်ာင္းအုပ္နဲ႔က ေပါင္းလုပ္ေနၾကတာ” ဟု မဂၤလာဒံုၿမိဳ႕နယ္ရွိ ေက်ာင္းသား မိဘ တဦးျဖစ္သည့္ ေဒၚမူမူေအးက ဆိုသည္။

တခ်ိဳ႕ေသာ နာမည္ႀကီး အစိုးရ ေက်ာင္းမ်ားတြင္ အတန္းပိုင္ ဆရာ၊ ဆရာမ တဦးလွ်င္ ေက်ာင္းသား တဦးစီ ေက်ာင္းအပ္ လက္ခံခြင့္ရွိၿပီး မိမိ သားသမီးမ်ားကို ေက်ာင္းအပ္ လက္ခံထားသည့္ ဆရာ၊ ဆရာမမ်ား ေတာင္းသည့္ ေငြေၾကး၊ အလွဴေငြမ်ားကို မိဘက ပံုမွန္ေပးရေၾကာင္း၊ မေပးလွ်င္ မိမိသားသမီးမ်ားကို ႏွိမ့္ခ်ဆက္ဆံၿပီး အေရး မေပးေတာ့ေၾကာင္း ၎က ဆက္ေျပာသည္။

စည္းကမ္း မလိုက္နာသည့္ ေက်ာင္းကို တိုင္ႏိုင္သည့္ ဖုန္းနံပါတ္၊ Fax နံပါတ္မ်ားအား ေက်ာင္းအဝင္ဝ၊ ႐ံုးခန္း အဝင္ဝႏွင့္ ေက်ာင္းသား လက္ခံရာ ဌာနတြင္ ကပ္ထားမည္ျဖစ္ၿပီး တိုင္ၾကားသူ၏ အမည္၊ လိပ္စာႏွင့္ ဖုန္းနံပါတ္ ေဖာ္ျပ၍ သက္ဆိုင္ရာ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမႉး၏ ေထာက္ခံခ်က္ႏွင့္ တိုင္ၾကားလွ်င္ ထိေရာက္စြာ စစ္ေဆး အေရးယူ ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္မည္ ျဖစ္ေၾကာင္း အေျခခံ ဦးစီးဌာနမွ သိရသည္။

“ေနာက္တခုက ေက်ာင္းသား မိဘေတြက ကိုယ့္သားသမီးတက္တဲ့ ေက်ာင္းမွာ မိမိသေဘာနဲ႔ အလွဴေငြ ထည့္ခ်င္ရင္ေတာ့ ေက်ာင္းတက္ရတဲ့ ကာလေတြမွာ လွဴႏိုင္တယ္။ မဟုတ္ဘဲ ေက်ာင္းအပ္ခ်ိန္မွာ လွဴရင္ေတာ့ စည္းကမ္းခ်က္ ေတြေၾကာင့္ ေက်ာင္းတက္မွ လက္ခံဖို႔ကို ညႊန္ၾကားထားတယ္” ဟု အမွတ္ ၃ အေျခခံပညာဦးစီးဌာနမွ ဒုတိယ ညႊန္ၾကားေရးမွဴး ေဒၚစန္းစန္းရီက ေျပာသည္။

ေက်ာင္းအုပ္မ်ားကို စည္းကမ္း ထုတ္ထားသကဲ့သို႔ပင္ ေက်ာင္းဆရာ၊ ဆရာမမ်ားကိုလည္း က်ဴရွင္မသင္ရန္ စည္းကမ္း ထုတ္ထားေၾကာင္း၊ စည္းကမ္း မလိုက္နာဘဲ က်ဴရွင္ သင္သည့္ ဆရာ၊ ဆရာမမ်ားကို တိုင္ၾကားႏိုင္ၿပီး ထိုသို႔တိုင္ၾကားပါက ၎က်ဴးလြန္သည့္ အျပစ္အေပၚမူတည္၍ ရာထူးမွ ထုတ္ျခင္း၊ ေက်ာင္းေျပာင္းေ႐ႊ႕ျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္ႏိုင္ေၾကာင္း သိရသည္။

ပညာေရးဝန္ႀကီးဌာနမွ ေက်ာင္းဆရာ၊ ဆရာမမ်ားအား က်ဴရွင္မသင္ရန္ႏွင့္ ေက်ာင္းအုပ္မ်ားအား အလွဴေငြ မေကာက္ရန္ စည္းကမ္းခ်က္မ်ား ထုတ္ထားေသာ္လည္း အနည္းအက်ဥ္းသာ လိုက္နာၾကၿပီး မလိုက္နာသူ မ်ားေနေသးေၾကာင္း ေတြ႕ရသည္။

သဃၤန္းကၽြန္းၿမိဳ႕နယ္ရွိ အထက္တန္း ေက်ာင္းတေက်ာင္းမွ အလယ္တန္းျပ အတန္းပိုင္ဆရာမ ေဒၚသက္သက္ေဝက “ေက်ာင္းအုပ္က်ေတာ့ အလွဴေငြ ေကာက္တာမ်ိဳး လုပ္လို႔ရတယ္။ ဆရာ၊ ဆရာမေတြက်ေတာ့ ဒီလို လုပ္လုိ႔မရဘူးေလ။ ရတဲ့ လစာကလည္း မိသားစုအတြက္ မလံုေလာက္ေတာ့ က်ဳရွင္သင္မွ ရတယ္” ဟု ေျပာသည္။

တခ်ိဳ႕ အစိုးရေက်ာင္း ဆရာ၊ ဆရာမမ်ားသည္ ဝင္ေငြ ဖူလံုရံုတင္မကဘဲ စီးပြားျဖစ္ က်ဴရွင္သင္ေနေၾကာင္း၊ သန္လ်င္ၿမိဳ႕နယ္ရွိ ဗဟို မူလြန္ေက်ာင္းရွိ ဆရာ၊ ဆရာမတခ်ိဳ႕က ေက်ာင္းတြင္ စာအနည္းငယ္သာ သင္ၿပီး က်ဴရွင္တြင္သာ စာသင္၍ စာေမးပြဲတြင္ ေမးမည့္ ေမးခြန္းပါ တခါတည္း ေပးလုိက္ေၾကာင္း၊ က်ဴရွင္မတက္ႏိုင္သည့္ ေက်ာင္းသားမ်ားမွာ မည္သည့္စာမွ မရဘဲ စာေမးပြဲနီးမွာသာ က်ဴရွင္တက္ႏိုင္သည့္ ေက်ာင္းသားမ်ားထံတြင္ ကူးယူ ေလ့လာရေၾကာင္း သန္လ်င္ၿမိဳ႕နယ္ရွိ ေက်ာင္းသားမိဘတဦးက ဆိုသည္။

“ေက်ာင္းမွာ ကေလးကို စာမသင္ေတာ့ ဆရာမ က်ဴရွင္မွာ ထားရတယ္၊ ဒီႏွစ္ ပထမတန္း ကေလးအတြက္ ၁၆ ေယာက္ ဝိုင္း က်ဴရွင္ခကို က်ပ္ ၂ ေသာင္းခြဲ ေတာင္းတယ္။ မ်ားတယ္ေျပာေတာ့ မိဘေတြက ေပးတာ ဘယ္တတ္ႏုိင္မလဲလို႔ ေျပာတယ္။ ေက်ာင္းသားအားလံုး တက္ရတဲ့ ေဟာက်ဴရွင္ဆိုတာ ရွိေသးတယ္။ သူငယ္တန္းတုန္းကလည္း က်ဴရွင္တက္မွ ရတယ္။ အဲဒီတုန္းက က်ဴရွင္လခက ၈ ေထာင္ ယူတယ္။ က်ဴရွင္ မတက္ႏိုင္တဲ့ ကေလးေတြဆို စာလံုးဝမရဘူး” ဟု ၎က ဆက္ေျပာသည္။

သန္လ်င္ၿမိဳ႕နယ္ ဗဟို မူလြန္ေက်ာင္းတြင္ တက္ေနသည့္ ေက်ာင္းသားတခ်ိဳ႕သည္ ေက်ာင္းမွ ဆရာမကို အိမ္သို႔ ဝုိင္းက်ဴရွင္ ေခၚသင္ကာ ေက်ာင္းကို တပတ္ ၂ ရက္သာ တက္ေသာ္လည္း ေက်ာင္းေခၚခ်ိန္ အျပည့္ျဖင့္ စာေမးပြဲဝင္ေရာက္ႏုိင္ေၾကာင္း ေက်ာင္းသားမိဘမ်ား ထံမွ သိရသည္။

“ေက်ာင္းနဲ႔ မတူေတာ့ဘူး။ ေက်ာင္းဆုိတာက ကေလးရဲ႕ ပညာေရးတခုတည္း မဟုတ္ဘူး။ စိတ္ဓာတ္၊ စည္းကမ္း၊ ပညာ အားလံုး တာဝန္ယူရမွာ။ စာသင္ေတာ့လည္း ေမးခြန္းကအစ တစ္ကဘာ၊ ႏွစ္ကဘာ အကုန္ အလြတ္က်က္ထားတဲ့ ပံုစံနဲ႔ သင္တာ၊ ေက်ာင္းမွာ စာမသင္ဘဲ က်ဴရွင္တက္မွ စာရမယ္ဆုိတဲ့ အဲဒီေက်ာင္းမွာ က်မ သားကို ဒီႏွစ္ မထားေတာ့ဘူး” ဟု ဗဟိုမူလြန္ ေက်ာင္းတြင္ သူငယ္တန္း တက္ေရာက္ေအာင္ျမင္ခဲ့ၿပီး ပထမတန္း တက္မည့္ ေက်ာင္းသားတဦး၏ မိခင္ျဖစ္သူက ေျပာသည္။

အဆိုပါ ကိစၥရပ္ႏွင့္ ပတ္သက္၍ သန္လ်င္ၿမိဳ႕နယ္ ပညာေရးမႉး႐ံုးအား ဧရာဝတီက ေမးျမန္းၾကည့္ရာ ၎တို႔အေနျဖင့္ ထိုသို႔ ျပဳလုပ္ ေနသည္ကို မသိရေသးေၾကာင္း၊ ေက်ာင္းသား မိဘမ်ားကလည္း ထိုကိစၥရပ္ႏွင့္ ပတ္သက္၍ လာေရာက္ တိုင္ၾကား ျခင္းမ်ား မရွိေသးေၾကာင္း တာဝန္ရွိသူတဦးက ဆိုသည္။

ယခင္က ရန္ကုန္ရွိ နာမည္ႀကီး အစိုးရေက်ာင္းမ်ားတြင္ သူငယ္တန္းတက္ေရာက္ခြင့္ ရရန္ ေပးရသည့္ ေငြေၾကး ေပါက္ေစ်းမွာ က်ပ္ သိန္း ၂၀ ခန္႔ရွိေၾကာင္း၊ ယခုႏွစ္ေပါက္ေစ်းမွာ ၅ သိန္းခန္႔သာ ရွိေတာ့ေၾကာင္း၊ တတ္ႏုိင္သည့္ ေက်ာင္းသား မိဘမ်ားသည္ ၎တုိ႔၏ သားသမီးမ်ားကို အစိုးရေက်ာင္းမ်ားထက္ ႏိုင္ငံတကာ ေက်ာင္းမ်ားႏွင့္ အစိုးရ အသိအမွတ္ျပဳ ပုဂၢလိက ေက်ာင္းမ်ားတြင္သာ ပိုမို အပ္လာၾကေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ေၾကာင္း ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ ဒဂံု အထက ၁ ႏွင့္ နီးစပ္သူ တဦးက ေျပာသည္။

မူလတန္း ေက်ာင္းသား၊ ေက်ာင္းသူမ်ား ေက်ာင္းအပ္ရာတြင္ ပံုႏွိပ္စာအုပ္ဖိုး က်ပ္ ၂၃၀ မွ ၆၃၀ အထိသာ ေကာက္ရမည္ ျဖစ္ၿပီး အလယ္တန္းမွ အထက္တန္း ေက်ာင္းသား၊ ေက်ာင္းသူမ်ားျဖစ္လွ်င္ မိဘဆရာ အသင္းေၾကး၊ စာၾကည့္တိုက္ႏွင့္ ေက်ာင္းလခ စုစုေပါင္း က်ပ္ ၂ ေထာင္မွ ၃၅၀၀ ႏွင့္ စာအုပ္ဖိုး က်ပ္ ၉၄၀ မွ ၂၁၄၀ အတြင္းသာ ကုန္က်ရမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။